Μπορούν οι πολιτισμοί να συνδυάσουν τα θραύσματα παλαιότερων αντιλήψεων και γνώσεων για να δώσουν το πλαίσιο μέσω του οποίου θα καταστεί ξανά κατανοητός ο ηθικός λόγος;
Περίληψη ομιλίας του Alastair Crooke που δόθηκε στην Ανώτατη Σχολή Οικονομικών, Μόσχα, 7 Σεπτεμβρίου 2026
Το παγκόσμιο μέλλον συχνά παρουσιάζεται ως ένας πολυπολικός ή πολυκομβικός κόσμος, με την έμμεση υπόθεση ότι τα κράτη θα τα πηγαίνουν καλύτερα μεταξύ τους - και θα επιλύουν τις διαφορές τους πιο εύκολα μέσω συζήτησης παρά μέσω πολέμου.
Αυτό ήταν μια ιδέα που κυκλοφόρησε ευρέως στα χρόνια πριν από τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο. Γράφτηκαν βιβλία που υπονοούσαν ότι ο πόλεμος δεν μπορούσε να συμβεί: Το οριστικό κείμενο σχετικά με αυτήν την έννοια, που δημοσιεύθηκε αρχικά το 1910 με τον τίτλο « Η Μεγάλη Ψευδαίσθηση », έγινε διεθνές μπεστ σέλερ.
| ἐδῶ |
Το επιχείρημά του αποδείχθηκε εσφαλμένο· ο Μεγάλος Πόλεμος ξέσπασε νομοτελειακά.
Σήμερα, η ιδέα μιας κάποιας πολυπολικής αλληλεπίδρασης επιμένει, αλλά η απειλή του πολέμου παραμένει και εντείνεται από την άρνηση της Δύσης να ακούσει - ή να καταλάβει - τι λένε τα κυρίαρχα πολιτισμικά κράτη. Αυτή η αδυναμία να ακούσει κανείς με ενσυναίσθηση βρίσκεται στη ρίζα των καταστροφικών εσφαλμένων ερμηνειών του Ιράν και της Ρωσίας από τις δυτικές μυστικές υπηρεσίες. Και στον χαρακτηρισμό της Κίνας ως τόσο «άλλης» ώστε να καταστεί ένα κλειστό βιβλίο για τα δυτικά αυτιά.
Στο επιδραστικό βιβλίο του του 1981," After Virtue ", ο Alasdair MacIntyre υποστήριξε ότι το πρόγραμμα του Διαφωτισμού απέκοψε τον δυτικό άνθρωπο από τις ρίζες του στην παράδοση, αλλά δεν κατάφερε να δημιουργήσει μια δεσμευτική ηθική βασισμένη μόνο στη Λογική. Κατά συνέπεια, πολλοί από εκείνους που ζουν στη Δύση ζουν σε έναν κόσμο «ηθικού χάους και κατακερματισμού, στον οποίο οι «χαοτικές», αποσυνθετικές δυνάμεις έχουν σχεδόν εξαλείψει την αληθινή ηθική έρευνα από τον ευρωπαϊκό πολιτισμό».
Αυτό που είναι σημαντικό να κατανοήσουμε είναι ότι το «ηθικό χάος και ο κατακερματισμός» του MacIntyre ενθαρρύνεται σκόπιμα για να αποδυναμώσει την εθνική, κοινοτική και θρησκευτική προσκόλληση – ακριβώς για να στοχεύσει και να αποδυναμώσει την εθνική συνοχή και την πολιτισμική κυριαρχία.
| ἐδῶ |
«Ελλείψει παραδόσεων, η ηθική συζήτηση είναι εκτός σύνδεσης και μετατρέπεται σε θέατρο ψευδαισθήσεων όπου η απλή αγανάκτηση και η απλή διαμαρτυρία κατέχουν κεντρική θέση».
«Τα όρια χαράσσονται νωρίς και οι συμμετέχοντες σπεύδουν να πάρουν θέση. Αλλά παίρνοντας θέση, φαίνεται ότι καθίστανται ανίκανοι να ακούσουν τον άλλον... Όλοι νιώθουν τη ζέστη, αλλά κανείς δεν βλέπει το φως», υπογραμμίζει ο MacIntyre.
Αυτό που διαθέτουμε σήμερα, υποστηρίζει ο MacIntyre, δεν είναι τίποτα περισσότερο από απλά θραύσματα μιας παλαιότερης παράδοσης (Ηρωική Κοινωνία). Αυτά τα θραύσματα είναι απλώς πολύ σπάνια, καθώς ο ηθικός μας λόγος, ο οποίος χρησιμοποιεί όρους όπως το καλό, η δικαιοσύνη και το καθήκον, έχει στερηθεί το πλαίσιο που θα τον καθιστούσε κατανοητό. Με άλλα λόγια, θέτει την αρετή του ηρωικού, ομηρικού κόσμου πέρα από τη δυτική εμβέλεια.
Χαράσσονται όρια. Υπάρχει μια βιασύνη για να πάρουμε θέση. Οι «χαοτικές», αποσυνθετικές δυνάμεις του σήμερα έχουν σχεδόν εξαλείψει την ηθική έρευνα από τον ευρωπαϊκό πολιτισμό. Το πιο εντυπωσιακό χαρακτηριστικό των ηθικών συζητήσεων είναι η τάση τους να μην καταλήγουν ποτέ σε λύση.
Όταν όλες οι ηθικές κρίσεις –απογυμνωμένες από τα συμφραζόμενα– γίνονται λίγο περισσότερο από εκφράσεις προτίμησης, στάσης ή συναισθήματος –με άλλα λόγια, ο συναγωνισμός είναι εκτός θέματος· μετατρέπεται σε ένα θέατρο αφηγήσεων όπου η αγανάκτηση και η πολικότητα βρίσκονται στο επίκεντρο.
Όμως, υιοθετώντας τόσο συναισθηματικά κομματικές πλευρές, οι δρώντες καθίστανται ανίκανοι να ακούσουν τον Άλλο . Οι «Άλλοι», λοιπόν, είτε πρόκειται για τη Ρωσία, το Ιράν είτε την Κίνα, απλώς γίνονται αόρατοι από τους κανόνες αυτής της προσέγγισης - καθώς οι τρόποι τους να προσανατολίζουν την ανθρώπινη προσοχή στον κόσμο είναι αρκετά διαφορετικοί.
Έτσι, μπορούμε (και οδηγούμαστε) στον πόλεμο μέσω αφηγηματικών μηνυμάτων που έχουν ως στόχο να αναγκάσουν τους ανθρώπους να χωροποιήσουν τον κόσμο με έναν συγκεκριμένο τρόπο, χωρίς να το συνειδητοποιούμε. Οδηγούμαστε σε έναν «έναν κόσμο» που καθοδηγείται από τον Διαφωτισμό, στον οποίο κάθε «Ετερότητα» - είτε ρωσική, ιρανική είτε κινεζική - γίνεται αόρατη από τους κανόνες, τον τρόπο παρουσίας, με τον οποίο προσεγγίζουμε τα « πράγματα ».
Σε αυτόν τον «πόλεμο», ο κόσμος ανατρέπεται. Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν χωροποιούν ενεργά τον κόσμο γύρω τους, αλλά φαίνεται ότι έχουν αρκεστεί στο να τον έχουν χωροποιήσει γι' αυτούς . Οι αφηγήσεις ζυμώνονται και ξεδιπλώνονται μπροστά στα μάτια μας. Έτσι λειτουργεί η μηχανή. Οι περισσότεροι άνθρωποι στη Δύση πιστεύουν ότι έχουν μια σταθερή αντίληψη της πραγματικότητας - γεγονότα, στοιχεία και συμπεράσματα. Αλλά ουσιαστικά, αντιμετωπίζουμε μια δομή που σκόπιμα ανατρέπει αυτή τη φανταστική αντίληψη της πραγματικότητας .
Στη μηχανή, η «χωροθέτηση» γίνεται αντίστροφα: Αρχικά, λαμβάνουν το μήνυμα, στη συνέχεια ζυμώνουν και ξεδιπλώνουν μια αφήγηση της «πραγματικότητας» σαν ζύμη, μέχρι να ταιριάξει στο σχέδιο. Και αν χρειαστεί, βάζουν τη μηχανή των Μέσων σε κίνηση αντίστροφα και ζυμώνουν την ίδια πραγματικότητα προς την αντίθετη κατεύθυνση.
Πώς, λοιπόν, μπορούν οι κυρίαρχοι πολιτισμοί να ξεφύγουν από την «παγίδα του MacIntyre»; Μπορούν οι πολιτισμοί να συνδυάσουν τα θραύσματα παλαιότερων αντιλήψεων και γνώσεων για να δώσουν το πλαίσιο μέσω του οποίου θα καταστεί ξανά κατανοητός ο ηθικός λόγος;
Το να ξεφύγεις από τον πομπώδη χώρο της μηχανιστικής σκέψης και της χειραγωγημένης αφήγησης δεν είναι ούτε εύκολο ούτε απλό. Μάλλον το αντίθετο. Αλλά προσέξτε τι απαιτεί – μια αλλαγή στον τρόπο παρουσίας μας· πώς κατευθύνουμε την προσοχή μας προς τον κόσμο.
Πώς διαχειρίζεσαι την συνείδηση απέναντι στον κόσμο. Ο νευρολόγος Iain McGilchrist μας λέει ότι ο τρόπος με τον οποίο διαθέτουμε τη συνείδησή μας απέναντι στον κόσμο είναι κρίσιμος: Διότι ο τρόπος που το κάνουμε αυτό αλλάζει και καθορίζει τι θα βρούμε και θα κατανοήσουμε . Και καθώς χωροθετούμε τον κόσμο γύρω μας διαφορετικά, η αντίληψη διευρύνεται και η (μέχρι τότε κρυμμένη) ευρυχωρία αυτού που βρίσκεται πέρα από αυτόν έρχεται στο προσκήνιο.
Η ανάκαμψη παλαιότερων τρόπων σκέψης – ο τρόπος σκέψης «όλα ταυτόχρονα, όλα μαζί» (σκέψη μέσω εικόνας) και άλλες πηγές γνώσης – μπορεί να ανοίξει έναν δρόμο για τη διαμεσολάβηση μεταξύ των φαινομενικά αντιθετικών πολώσεων του υποκειμενικού και του αντικειμενικού, τις οποίες η μηχανική ορθολογικότητα αφήνει τόσο συχνά σκληρές σε άλυτα εμπόδια. Η αποφατική προσέγγιση μπορεί επίσης να αμβλύνει τις αιχμηρές άκρες της εννοιολογικής σκέψης εισάγοντας την «ενδιάμεση» θέση, βρίσκοντας τον χώρο της ανάμεσα σε αιχμηρά γωνιακά επιχειρήματα. Αυτοί οι τρόποι σκέψης διαθέτουν τη δική τους λογική που ξεχωρίζει από τις ακαμψίες του Διαφωτισμού.
Αυτό είναι το μάθημα που το Ιράν και η εκ νέου ανακάλυψη της αρχαίας σκέψης παρέχουν στον κόσμο σήμερα.
Ἀπό : unz.com
Ἡ Πελασγική
