Ο Gustave Le Bon (7 Μαΐου 1841 – 13 Δεκεμβρίου 1931) ήταν Γάλλος γιατρός που έγινε κοινωνικός ψυχολόγος και κοινωνιολόγος, γνωστός για την ίδρυση του τομέα της ψυχολογίας του πλήθους μέσω της πρωτοποριακής του πραγματείας του 1895, Psychologie des foules , η οποία περιέγραφε πώς τα άτομα σε συλλογικότητες παραδίδουν την ορθολογική σκέψη στη συναισθηματική μετάδοση, την επιβεβαίωση και το κύρος, με αποτέλεσμα παρορμητικές και συχνά καταστροφικές ενέργειες....Το πνευματικό πλαίσιο του Le Bon βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό στην εξελικτική βιολογία και την κοινωνική θεωρία που επικρατούσαν στην Ευρώπη στα τέλη του 19ου αιώνα . Ενσωμάτωσε έννοιες από τη θεωρία της φυσικής επιλογής του Κάρολου Δαρβίνου και τον κοινωνικό εξελικτισμό του Herbert Spencer, προσαρμόζοντάς τες για να εξηγήσει τις διακυμάνσεις στις ανθρώπινες κοινωνίες και την επιμονή των φυλετικών χαρακτηριστικών ως καθοριστικών παραγόντων της συλλογικής συμπεριφορά...
...Μεθοδολογικά, ο Le Bon απέρριψε τις πειραματικές εργαστηριακές προσεγγίσεις που αναδύονταν στη σύγχρονη ψυχολογία , προτιμώντας αντ' αυτού την παρατηρητική και συγκριτική ανάλυση που προέκυψε από τις ανθρωπολογικές του αποστολές σε όλη την Ασία , την Αφρική και τη Μέση Ανατολή μεταξύ 1880 και 1892. Αυτή η μέθοδος, προσανατολισμένη στην επιτόπια εργασία, περιελάμβανε τη σύνθεση εμπειρικών δεδομένων σχετικά με τις συμπεριφορές, τις παραδόσεις και τις αντιδράσεις διαφορετικών πληθυσμών στην εξουσία , για τον εντοπισμό καθολικών προτύπων στην ψυχολογία του πλήθους και την κοινωνική παρακμή...
...Η προσέγγιση του Le Bon ενσωμάτωσε φυσιολογικές και ανθρωπολογικές γνώσεις, θεωρώντας τα πλήθη ως οργανισμούς που διέπονται από βιολογικούς νόμους παρόμοιους με την κληρονομικότητα και την εξέλιξη , και όχι ως συσσωματώματα λογικών ατόμων...
...Ο Gustave Le Bon ανέλυσε τον σοσιαλισμό ως ψυχολογικό φαινόμενο στο βιβλίο του "Η Ψυχολογία του Σοσιαλισμού" του 1898 , απεικονίζοντάς τον ως ένα σχεδόν θρησκευτικό δόγμα που απευθύνεται σε παράλογα συναισθήματα, φθόνο και τις φιλοδοξίες των δυσαρεστημένων παρά σε λογικές οικονομικές αρχές. Υποστήριξε ότι ο σοσιαλισμός εκμεταλλεύεται την ανθρώπινη ανάγκη για πίστη και υποταγή, υπόσχοντας γήινη ευτυχία και ισότητα, αγνοώντας παράλληλα τις έμφυτες ανισότητες, την αναγκαιότητα του ανταγωνισμού και τα ιστορικά στοιχεία αποτυχημένων κολεκτιβιστικών πειραμάτων, όπως οι αρχαίες αγροτικές μεταρρυθμίσεις υπό τους Gracchi ή την Πολιτεία του Πλάτωνα...Θεωρούσε τον κρατικό σοσιαλισμό ως επιτάχυνση της παρακμής συγκεντρώνοντας την εξουσία σε αναποτελεσματικές γραφειοκρατίες, αποδυναμώνοντας τα έθνη έναντι των παγκόσμιων αντιπάλων και καταδικάζοντάς τα στην καταστροφή μέσω ανεκπλήρωτων υποσχέσεων που καταπνίγουν το κεφάλαιο και το ταλέντο...ενώ οι επαναστάσεις συχνά ξεκινούν με ορθολογικά παράπονα όπως οι καταπιεσμένες καταχρήσεις, μετατρέπονται σε παράλογες πεποιθήσεις που διαδίδονται μέσω της μετάδοσης του πλήθους, όπου το πλήθος ενεργεί ως εκτελεστής αλλά όχι ως δημιουργός. Τα πλήθη επιδεικνύουν παρορμητικότητα, συναισθηματική υπερβολή και ανικανότητα για λεπτότητα, ενισχύοντας την καταστροφικότητα και ανατρέποντας τις αξίες, όπως κατά τη διάρκεια της Γαλλικής Επανάστασης , όπου οι φιλοσοφικές ιδέες ζυμώθηκαν για έναν αιώνα πριν εκραγούν σε βία του όχλο...
...Τη δεκαετία του 1920, ο Le Bon εξέφρασε την υποστήριξή του σε αυταρχικές προσωπικότητες όπως ο Μπενίτο Μουσολίνι, θεωρώντας τους ως παραδείγματα αποτελεσματικής ηγεσίας εν μέσω της αντιληπτής δημοκρατικής παρακμής, ενώ υποστήριξε Γάλλους συντηρητικούς όπως ο Πουανκαρέ...
( Ὅλη ἡ βιογραφία ΕΔΩ )
Τό πλῆθος : Μία μελέτη τοῦ λαϊκοῦ νοῦ καί στήν πρωτότυπη γαλλική ἔκδοσιν : Psychologie des Foules ( Ἡ ψυχολογία τῶν μαζῶν ) (
φωτό)
« Οἱ μᾶζες δὲν διψοῦσαν ποτὲ γιὰ τὴν ἀλήθεια. Ὅποιος μπορεῖ νὰ τοὺς προμηθεύσει μὲ ψευδαισθήσεις γίνεται εὔκολα ἀφέντης τους· ὅποιος προσπαθεῖ νὰ καταστρέψει τὶς ψευδαισθήσεις τους εἶναι πάντα θῦμα τους. »
« Στὰ πλήθη συσσωρεύεται ἀνοησία καὶ ὄχι μητρική ἐξυπνάδα »
«Ὁ κόσμος δὲν εἰσέρχεται στὸ βασίλειο τῆς πίστης χωρὶς νὰ χάσει τὴν ἰσορροπία καὶ τὴ λογική του, καὶ δὲν ἔχει νόημα νὰ τὴν κατηγοροῦμε γι' αὐτό. Ἡ πίστη, ὅποια κι ἂν εἶναι, ἔχει μιὰ ἀκαταμάχητη καὶ συντριπτικὴ δύναμη πάνω σὲ ἕνα ἄτομο. Οἱ πεποιθήσεις, εἴτε μόνιμες εἴτε προσωρινές, εἶναι οἱ πιὸ σημαντικοὶ παράγοντες στὴ ζωὴ τῶν ἐθνῶν, καὶ ἕνας λαὸς δὲν διέπεται ἀπὸ ἀληθινὲς ἀρχές, ἀλλὰ ἀπὸ πεποιθήσεις ποὺ θεωρεῖ ἀληθινές.»
«Τὸ μεγαλύτερο λάθος ποὺ μπορεῖ νὰ κάνει ἕνας πολιτικὸς ἡγέτης εἶναι νὰ προσπαθήσει νὰ πείσει τὶς μᾶζες μὲ ὀρθολογικὰ μέσα ποὺ στοχεύουν στὸ μυαλὸ μεμονωμένων ἀτόμων. Οἱ μᾶζες πείθονται μόνο ἀπὸ ὑποβλητικὲς εἰκόνες, παθιασμένα συνθήματα καὶ ἐντολὲς ποὺ ἐπιβάλλονται ἀπὸ πάνω.»
«Τὸ ἄθροισμα τῶν βασικῶν χαρακτηριστικῶν τοῦ ἀτόμου ποὺ ἐμπλέκεται σὲ ἕνα πλῆθος: ἡ ἐξαφάνιση τῆς συνειδητῆς προσωπικότητας, ἡ κυριαρχία τῆς ἀσυνείδητης προσωπικότητας, ἡ κατεύθυνση ὅλων σύμφωνα μὲ τὸ ἴδιο σχέδιο μέσῳ τῆς ὑποκίνησης καὶ τῆς μετάδοσης συναισθημάτων καὶ ἰδεῶν, ἡ τάση νὰ μετασχηματίζονται οἱ ὑποκινούμενες ἰδέες σὲ ἄμεση δράση καὶ πράξη. Ἔτσι, τὸ ἄτομο δὲν εἶναι πλέον ὁ ἑαυτός του, ἀλλὰ γίνεται ἕνα αὐτόματο τοῦ ὁποίου ἡ βούληση δὲν εἶναι πλέον ἱκανὴ νὰ τὸ καθοδηγήσει.
«Τὸ νὰ γνωρίζεις τὴν τέχνη του νὰ ἐπηρεάζεις τὴ φαντασία τῶν μαζῶν σημαίνει νὰ γνωρίζεις τὴν τέχνη του νὰ τὶς κυβερνᾶς.»
«Τὸ νὰ μὴν πιστεύεις εἶναι συχνὰ μιὰ βεβαιότητα ποὺ σὲ γλιτώνει ἀπὸ τὸν κόπο τῆς περισυλλογῆς καὶ τῆς παρατήρησης.»
«Οἱ πνευματικὲς ἱκανότητες τῶν ἀτόμων καὶ ἡ ἀτομικότητά τους διαγράφονται καὶ διαλύονται στὸ συλλογικὸ πνεῦμα. Ἔτσι, τὸ διαφορετικὸ διαλύεται στὸ κοινὸ καὶ ἐπικρατοῦν οἱ ἀσυνείδητες ἰδιότητες.»
«Ἀπὸ τὸ δημοτικὸ σχολεῖο μέχρι νὰ ἀποφοιτήσει ἀπὸ τὸ πανεπιστήμιο, ἕνας νέος δὲν κάνει τίποτα ἄλλο παρὰ νὰ μαθαίνει βιβλία ἀπ' ἔξω, χωρίς ποτὲ νὰ τίθεται σὲ ἐφαρμογὴ ἡ κρίση ἢ ἡ προσωπική του πρωτοβουλία.»
«Τὸ συναίσθημα δὲν ἔχει ποτὲ ἡττηθεῖ στὴν αἰώνια σύγκρουσή του μὲ τὴ λογική»
«Αὐτὸς ποὺ ἔχει ἰσχυρὴ θέληση εἶναι πιὸ πιθανὸ νὰ ἔχει καὶ ἰσχυρὴ ἐπιθυμία νὰ τὴν ὑποστηρίξει, γιατί ἡ ἐπιθυμία εἶναι ἡ ψυχὴ τῆς θέλησης.»
«Οἱ μᾶζες δὲν διψοῦσαν ποτὲ γιὰ τὴν ἀλήθεια. Ἀπομακρύνονται ἀπὸ στοιχεῖα ποὺ δὲν εἶναι τοῦ γούστου τους, προτιμῶντας νὰ θεοποιοῦν τὸ λάθος, ἂν τὸ λάθος τοὺς ἀποπλανήσει. Ὅποιος μπορεῖ νὰ τοὺς προμηθεύσει μὲ ψευδαισθήσεις γίνεται εὔκολα ἀφέντης τους. Ὅποιος προσπαθεῖ νὰ καταστρέψει τὶς ψευδαισθήσεις τους εἶναι πάντα θῦμα τους.»
«Ἡ ἐπιστήμη μας ὑποσχέθηκε τὴν ἀλήθεια, ἢ τοὐλάχιστον μιὰ γνώση τέτοιων σχέσεων ποὺ μπορεῖ νὰ κατανοήσει ἡ νοημοσύνη μας: ποτὲ δὲν μᾶς ὑποσχέθηκε εἰρήνη ἢ εὐτυχία. Ἀδιαφορῶντας κυρίαρχα γιὰ τὰ συναισθήματά μας, εἶναι κωφὴ στοὺς θρήνους μας. Εἶναι δική μας εὐθύνη νὰ προσπαθήσουμε νὰ ζήσουμε μὲ τὴν ἐπιστήμη, ἀφοῦ τίποτα δὲν μπορεῖ νὰ ἐπαναφέρει τὶς ψευδαισθήσεις ποὺ ἔχει καταστρέψει»
«Θύματα τῆς αὐταπάτης ὅτι ἡ ἰσότητα καὶ ἡ ἐλευθερία διασφαλίζονται καλύτερα μὲ τὸν πολλαπλασιασμὸ τῶν νόμων, τὰ ἔθνη συναινοῦν καθημερινὰ νὰ ἀνέχονται ὁλοένα καὶ πιὸ ἐπαχθεὶς περιορισμούς. Δὲν δέχονται αὐτὴ τὴ νομοθεσία ἀτιμώρητα. Συνηθισμένα νὰ ἀνέχονται κάθε ζυγό, σύντομα καταλήγουν νὰ ἐπιθυμοῦν τὴν ὑποτέλεια καὶ νὰ χάνουν κάθε αὐθορμητισμὸ καὶ ἐνέργεια.»
«Οἱ πιστοὶ πάντα σπᾶνε τὰ ἀγάλματα τῶν πρώην θεῶν τους μὲ κάθε ἔνδειξη ὀργῆς.»
«Ὁ ἄνθρωπος, ὅπως καὶ τὰ ζῶα, ἔχει μιὰ φυσικὴ τάση γιὰ μίμηση. Ἡ μίμηση εἶναι μιὰ ἀναγκαιότητα γι' αὐτόν, ἀρκεῖ πάντα ἡ μίμηση νὰ εἶναι ἀρκετὰ εὔκολη. Αὐτὴ ἡ ἀναγκαιότητα εἶναι ποὺ κάνει τὴν ἐπιρροὴ αὐτοῦ ποὺ ὀνομάζεται μόδα τόσο ἰσχυρή. Εἴτε σὲ θέματα ἀπόψεων, ἰδεῶν, λογοτεχνικῶν ἐκδηλώσεων, εἴτε ἁπλῶς ἐνδυμασίας, πόσα ἄτομα εἶναι ἀρκετὰ τολμηρὰ ὥστε νὰ ἀντιταχθοῦν στὴ μόδα;»
«Ὁ ἄνθρωπος, ὅπως καὶ τὰ ζῶα, ἔχει μιὰ φυσικὴ τάση γιὰ μίμηση. Ἡ μίμηση εἶναι μιὰ ἀναγκαιότητα γι' αὐτόν, ἀρκεῖ πάντα ἡ μίμηση νὰ εἶναι ἀρκετὰ εὔκολη. Αὐτὴ ἡ ἀναγκαιότητα εἶναι ποὺ κάνει τὴν ἐπιρροὴ αὐτοῦ ποὺ ὀνομάζεται μόδα τόσο ἰσχυρή. Εἴτε σὲ θέματα ἀπόψεων, ἰδεῶν, λογοτεχνικῶν ἐκδηλώσεων, εἴτε ἁπλῶς ἐνδυμασίας, πόσα ἄτομα εἶναι ἀρκετὰ τολμηρὰ ὥστε νὰ ἀντιταχθοῦν στὴ μόδα;»
«Τὰ πλήθη ἐπιδεικνύουν ἕναν ὑπάκουο σεβασμὸ γιὰ τὴ δύναμη καὶ ἐντυπωσιάζονται ἐλάχιστα ἀπὸ τὴν καλοσύνη, ἡ ὁποία γι' αὐτὰ δὲν εἶναι παρὰ μιὰ μορφὴ ἀδυναμίας. Ἡ συμπάθειά τους δὲν ἀποδίδεται ποτὲ σὲ χαλαροὺς ἀφέντες, ἀλλὰ σὲ τυράννους ποὺ τὰ καταπίεζαν σθεναρά.»
«Τὸ εἶδος τοῦ ἥρωα ποὺ εἶναι ἀγαπητὸ στὰ πλήθη θὰ ἔχει πάντα τὴν ὁμοιότητα ἑνὸς Καίσαρα. Τὰ διακριτικά του τὰ ἑλκύουν, ἡ ἐξουσία του τὰ κατακλύζει καὶ τὸ σπαθί του τοὺς ἐνσταλάζει φόβο.»
«Ὅλοι οἱ πολιτισμοὶ ποὺ γνωρίζουμε ἔχουν δημιουργηθεῖ καὶ διευθυνθεῖ ἀπὸ μικρὲς πνευματικὲς ἀριστοκρατίες, ποτὲ ἀπὸ ἀνθρώπους στὴ μᾶζα. Ἡ δύναμη τῶν πλήθων εἶναι μόνο ἡ καταστροφή. »
« Ἕνα πλῆθος σκέφτεται μὲ εἰκόνες, καὶ ἡ ἴδια ἡ εἰκόνα ἀνακαλεῖ μιὰ σειρὰ ἀπὸ ἄλλες εἰκόνες, χωρὶς καμία λογικὴ σύνδεση μὲ τὴν πρώτη... Ἕνα πλῆθος μόλις ποὺ διακρίνει μεταξὺ τοῦ ὑποκειμενικοῦ καὶ τοῦ ἀντικειμενικοῦ. Δέχεται ὡς πραγματικὲς τὶς εἰκόνες ποὺ ἐπικαλεῖται στὸ μυαλό του, ἂν καὶ τὶς περισσότερες φορὲς ἔχουν μόνο μιὰ πολὺ μακρινὴ σχέση μὲ τὰ παρατηρούμενα γεγονότα... Τὰ πλήθη, ὄντας ἱκανὰ νὰ σκέφτονται μόνο μὲ εἰκόνες, πρέπει νὰ ἐντυπωσιάζονται μόνο ἀπὸ εἰκόνες.»
« Βλέπουμε, λοιπόν, ὅτι ἡ ἐξαφάνιση τῆς συνειδητῆς προσωπικότητας, ἡ κυριαρχία τῆς ἀσυνείδητης προσωπικότητας, ἡ στροφὴ μέσῳ τῆς ὑποβολῆς καὶ τῆς μετάδοσης συναισθημάτων καὶ ἰδεῶν πρὸς τὴν ἴδια κατεύθυνση, ἡ τάση νὰ μετασχηματίζονται ἄμεσα οἱ ὑποτιθέμενες ἰδέες σὲ πράξεις· αὐτά, βλέπουμε, εἶναι τὰ κύρια χαρακτηριστικὰ τοῦ ἀτόμου ποὺ ἀποτελεῖ μέρος ἑνὸς πλήθους. Δὲν εἶναι πλέον ὁ ἑαυτός του, ἀλλὰ ἔχει γίνει ἕνα αὐτόματο ποὺ ἔχει πάψει νὰ καθοδηγεῖται ἀπὸ τὴ θέλησή του. »
Ἡ Πελασγική
