...το σύγχρονο σύστημα δεν αποτελεί ούτε μια απλή επιστροφή στη Βεστφαλία ούτε μια καθαρή απομάκρυνση από αυτήν. Είναι ένα ακόμη στάδιο στη μακρά ιστορία της κυριαρχίας ως αρχής την οποία τα κράτη επικαλούνται, υπερασπίζονται, επανερμηνεύουν και μερικές φορές παραβιάζουν ανάλογα με τις μεταβαλλόμενες κατανομές εξουσίας.
Το κεντρικό ερώτημα της πολυπολικής εποχής μπορεί επομένως να μην είναι το αν η Βεστφαλία επιστρέφει. Μπορεί να είναι το ποιος θα ορίσει στη συνέχεια τι σημαίνει κυριαρχία.
Η παράξενη επιστροφή της κυριαρχίας σε έναν κόσμο που έχει ξεπεράσει το εδαφικό κράτος
Ο Jerry B. Marchant του IS IT PROPAGANDA?® υποστηρίζει ότι η πολυπολικότητα αναβιώνει την κυριαρχία της Βεστφαλίας, ενώ παράλληλα μετασχηματίζει το διεθνές σύστημα.
Τοῦ Jerry B. Marchant
Η Ειρήνη της Βεστφαλίας, που συνήφθη το 1648 μέσω των συνθηκών του Münster και του Osnabrück, αντιμετωπίζεται συμβατικά ως η ιδρυτική στιγμή του σύγχρονου διεθνούς συστήματος. Στη συνθήκη αποδίδεται η εγκαθίδρυση του κυρίαρχου εδαφικού κράτους, η προώθηση της μη παρέμβασης στις εσωτερικές υποθέσεις και η αντικατάσταση των οικουμενικών αξιώσεων της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και του παπισμού με μια τάξη τυπικά ισότιμων κρατών.
Σχεδόν τέσσερις αιώνες αργότερα, καθώς η μονοπολική στιγμή μετά τον Ψυχρό Πόλεμο δίνει τη θέση της σε ένα αμφισβητούμενο πολυπολικό τοπίο που διαμορφώνεται από την Κίνα, τη Ρωσία, την Ινδία και έναν πιο δυναμικό Παγκόσμιο Νότο, η κληρονομιά της Βεστφαλίας έχει αποκτήσει ανανεωμένη σημασία. Αντιπροσωπεύει η πολυπολικότητα μια επιστροφή στις βεστφαλικές αρχές μετά τον παρεμβατισμό της μονοπολικής εποχής ή μήπως σηματοδοτεί μια θεμελιώδη ρήξη με την τάξη που βασίζεται στην κυριαρχία και συνδέεται με το 1648;
Αυτό το δοκίμιο δεν υποστηρίζει ούτε μια απλή επιστροφή ούτε μια καθαρή ρήξη. Η σύγχρονη πολυπολικότητα γίνεται καλύτερα κατανοητή ως μια επιλεκτική και ασύμμετρη επαναβεβαίωση των βεστφαλικών κανόνων. Οι ανερχόμενες και αναδυόμενες δυνάμεις επικαλούνται την κυριαρχία και τη μη παρέμβαση ενάντια στις παρεμβατικές πρακτικές της μονοπολικής εποχής, ενώ ταυτόχρονα λειτουργούν εντός οικονομικών, τεχνολογικών και πληροφοριακών δομών που η εδαφική λογική του 1648 δεν μπορεί να κυβερνήσει πλήρως.
Το αποτέλεσμα είναι ένα υβριδικό σύστημα: Βεστφαλιανό στο κανονιστικό του λεξιλόγιο, αλλά ολοένα και περισσότερο μεταβεστφαλιανό στην υλική του δομή.
Ο Μύθος και η Ουσία του 1648
Πριν από τη σύνδεση της Βεστφαλίας με την πολυπολικότητα, η ιστορική της σημασία απαιτεί προσδιορισμό. Οι διευθετήσεις του 1648 δεν καθιέρωσαν την κυρίαρχη ισότητα με τη σύγχρονη έννοια. Όπως απέδειξε ο Andreas Osiander, οι συνθήκες κυρίως έλυσαν τον Τριακονταετή Πόλεμο, αναδιανέμουν εδάφη εντός της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και καθιερώνουν περιορισμένα θρησκευτικά δικαιώματα για τους Γερμανούς πρίγκιπες. Η ίδια η Αυτοκρατορία επέζησε για έναν ακόμη αιώνα και μισό. 1
Αυτό που έγινε γνωστό ως «Βεστφαλιανή κυριαρχία» ήταν σε μεγάλο βαθμό μια αναδρομική ερμηνεία. Οι νομικοί θετικιστές του δέκατου ένατου αιώνα και οι μεταγενέστεροι θεωρητικοί των διεθνών σχέσεων μετέτρεψαν τον οικισμό σε μια ιστορία προέλευσης για την κρατικοκεντρική διεθνή τάξη. Το επιδραστικό δοκίμιο του Leo Gross του 1948 εδραίωσε περαιτέρω αυτή την ερμηνεία.2
Η περιγραφή της κυριαρχίας από τον Stephen Krasner ως «οργανωμένης υποκρισίας» αποτυπώνει το παράδοξο που προκύπτει: η μη παρέμβαση διακηρύχθηκε ως αρχή, ενώ παραβιάστηκε επανειλημμένα από ισχυρά κράτη. Συνεπώς, το ιστορικό αρχείο υποδηλώνει ότι η κυριαρχία δεν ήταν ποτέ απόλυτος ή με συνέπεια εφαρμοζόμενος κανόνας.3
Αυτή η διάκριση έχει σημασία σήμερα. Το ερώτημα δεν είναι αν η πολυπολικότητα κυριολεκτικά «επιστρέφει στο 1648», αλλά ποιοι δρώντες επικαλούνται τις αρχές της Βεστφαλίας, εναντίον ποιου και για ποιο σκοπό.
Το Μονοπολικό Διάλειμμα
Οι δεκαετίες που ακολούθησαν την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης αντιπροσώπευαν μια σημαντική απόκλιση από την παραδοσιακή μη παρέμβαση. Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1990 και του 2000, ο φιλελεύθερος διεθνισμός αντιμετώπιζε ολοένα και περισσότερο την κυριαρχία ως εξαρτώμενη από άλλες αρχές, συμπεριλαμβανομένων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της δημοκρατικής διακυβέρνησης και της ανθρωπιστικής προστασίας.
Η επέμβαση του ΝΑΤΟ στο Κοσσυφοπέδιο το 1999, η οποία αναλήφθηκε χωρίς την άδεια του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, δικαιολογήθηκε εν μέρει από το επιχείρημα ότι η κυριαρχία δεν μπορούσε να προστατεύσει ένα κράτος που εμπλέκεται σε σοβαρές καταπατήσεις. Η έγκριση του δόγματος της Ευθύνης Προστασίας από τον ΟΗΕ το 2005 κατέδειξε ομοίως ότι η κυριαρχία συνεπάγεται ευθύνες των οποίων η παραβίαση θα μπορούσε να δικαιολογήσει διεθνή δράση.
Η εισβολή στο Ιράκ το 2003 και η επέμβαση στη Λιβύη το 2011 κατέδειξαν περαιτέρω την ένταση μεταξύ της εδαφικής κυριαρχίας και των παρεμβατικών δογμάτων.
Το βιβλίο του Henry Kissinger « Παγκόσμια Τάξη » (2014) προσέφερε μια ρεαλιστική κριτική στις προσπάθειες επέκτασης ενός συγκεκριμένου φιλελεύθερου-δημοκρατικού μοντέλου σε μια καθολική οργανωτική αρχή. Ό,τι και αν κάνει κανείς με αυτό το επιχείρημα, η επακόλουθη άνοδος της πολυπολικότητας καταδεικνύει ότι η υπό όρους κυριαρχία δεν έμεινε αναπάντητη. 4
Πολυπολικότητα και Στρατηγική Αναδιάταξη της Κυριαρχίας
 |
| ἐδῶ |
Η ρωσική και η κινεζική διπλωματία δίνουν τακτικά έμφαση στην εδαφική ακεραιότητα, την κυρίαρχη ισότητα και τη μη παρέμβαση. Αυτές οι αρχές εμφανίζονται επίσης σε όλες τις δηλώσεις των BRICS και του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης. Η έμφαση της Ινδίας στη στρατηγική αυτονομία και τη μη δέσμευση αντλεί από μια σχετική παράδοση που έχει τις ρίζες της στη Διάσκεψη του Bandung του 1955.
Ωστόσο, αυτά τα κράτη δεν μοιράζονται απαραίτητα ένα κοινό πολιτικό σχέδιο. Η έννοια του «πολλαπλού κόσμου» του Amitav Acharya είναι χρήσιμη επειδή αποφεύγει την αναγωγή της πολυπολικότητας σε μια απλή «άνοδο των υπολοίπων». Διαφορετικές δυνάμεις μπορεί να συμφωνήσουν ότι ο δυτικός οικουμενισμός και η υπό όρους κυριαρχία θα πρέπει να περιοριστούν, ενώ παράλληλα διαφωνούν για το τι θα πρέπει να τις αντικαταστήσει.5
Αυτό δημιουργεί μια σημαντική αντίφαση.
Η επίκληση της κυριαρχίας από τη Ρωσία έρχεται σε δύσκολη θέση δίπλα στην εισβολή της στην Ουκρανία το 2022, η οποία παραβίασε την εδαφ ική ακεραιότητα της Ουκρανίας. Η αντίφαση αυτή καταδεικνύει το ευρύτερο επιχείρημα του Krasner: η κυριαρχία μπορεί να λειτουργήσει ταυτόχρονα ως αρχή, ως διπλωματική ασπίδα και ως επιλεκτικά εφαρμοζόμενο μέσο ισχύος.
Συνεπώς, το ίδιο αναλυτικό πρότυπο πρέπει να εφαρμόζεται στις πολυπολικές δυνάμεις όπως εφαρμόζεται στις δυτικές δυνάμεις. Η ρητορική περί κυριαρχίας είναι σημαντική, αλλά η ρητορική από μόνη της δεν καθιερώνει συνεπή πρακτική.
Όπου η Βεστφαλία συναντά τα όριά της
Το βαθύτερο πρόβλημα είναι ότι το σύγχρονο διεθνές σύστημα έχει αναπτυχθεί πολύ πέρα από τις εδαφικές συνθήκες του 1648.
Η οικονομική αλληλεξάρτηση έχει δημιουργήσει αλυσίδες εφοδιασμού, χρηματοοικονομικά δίκτυα, ρυθμιστικά συστήματα, καθεστώτα κυρώσεων και νομισματικές εξαρτήσεις που θολώνουν τη διάκριση μεταξύ εσωτερικών και διεθνών υποθέσεων. Τα κράτη μπορούν να ασκήσουν σημαντική επιρροή στον οικονομικό χώρο ενός άλλου κράτους χωρίς να διασχίσουν φυσικά τα σύνορά του.
Ο κυβερνοχώρος παρουσιάζει μια ακόμη πιο έντονη πρόκληση. Οι ροές δεδομένων, οι κυβερνοεπιθέσεις, οι ψηφιακές υποδομές και οι επιχειρήσεις πληροφοριών διασχίζουν συστηματικά τα εδαφικά σύνορα. Η Ρωσία και η Κίνα έχουν απαντήσει με έννοιες όπως «κυβερνοκυριαρχία» και «κυριαρχία πληροφοριών», επιχειρώντας να επεκτείνουν την εδαφική εξουσία στον ψηφιακό τομέα. Η ίδια η προσπάθεια καταδεικνύει την πίεση που ασκείται στην παραδοσιακή κυριαρχία.
Οι μη κρατικοί φορείς περιπλέκουν περαιτέρω το μοντέλο της Βεστφαλίας. Οι πολυεθνικές εταιρείες, οι τεχνολογικές πλατφόρμες, τα τρομοκρατικά δίκτυα και οι διεθνικές κοινότητες μπορούν να ασκήσουν επιρροή που δεν εντάσσεται πλήρως εντός των εδαφικών συνόρων.
Η κλιματική αλλαγή αποτελεί ίσως το πιο ξεκάθαρο παράδειγμα. Οι αιτίες και οι συνέπειές της αγνοούν τα εθνικά σύνορα, καθιστώντας την αποκλειστική εγχώρια δικαιοδοσία ανεπαρκή για την αντιμετώπιση του προβλήματος.
Το παράδοξο είναι επομένως σαφές: η πολυπολικότητα μπορεί να ενισχύσει την πολιτική σημασία της κυριαρχίας ακριβώς όπως η παγκοσμιοποίηση καθιστά την άσκηση της κυριαρχίας με απόλυτους εδαφικούς όρους πιο δύσκολη.
Η επαναβεστφαλιανοποίηση ως επιλεκτική πρακτική
Η άνοδος της πολυπολικότητας θα πρέπει κατά συνέπεια να γίνει κατανοητή ως μια διαδικασία επιλεκτικής επαναβεστφαλιανοποίησης, και όχι είτε ως αποκατάσταση της τάξης του 1648 είτε ως πλήρης απόρριψή της.
Για τις αναδυόμενες και επανερχόμενες δυνάμεις, η κυρίαρχη ισότητα και η μη παρέμβαση παρέχουν μια γλώσσα μέσω της οποίας μπορούν να αμφισβητηθούν οι παρεμβατικές πρακτικές της μονοπολικής εποχής. Αυτό έχει αλλάξει τις συζητήσεις σχετικά με την παρέμβαση και έχει δώσει στον Παγκόσμιο Νότο μεγαλύτερη επιρροή σε θεσμούς όπου οι παγκοσμιοποιητικές δικαιολογίες κάποτε είχαν μεγαλύτερη εξουσία.
Αλλά αυτή η επαναβεβαίωση είναι πρωτίστως κανονιστική και ρητορική παρά δομική. Οι διπλωματικές διακηρύξεις δεν μπορούν να αποκαταστήσουν το εδαφικά οριοθετημένο κράτος ως τον αποκλειστικό τόπο εξουσίας, επειδή οι οικονομικές, τεχνολογικές και περιβαλλοντικές αλληλεξαρτήσεις που έχουν αναπτυχθεί εδώ και αιώνες δεν μπορούν απλώς να αντιστραφούν.
Η προκύπτουσα τάξη είναι επομένως Βεστφαλιανή στη μορφή και μετα-Βεστφαλιανή στη λειτουργία. Τα κράτη συνεχίζουν να μιλούν τη γλώσσα της κυρίαρχης ισότητας, της εδαφικής ακεραιότητας και της μη παρέμβασης, ενώ λειτουργούν εντός ενός συστήματος που καθιστά την απόλυτη εδαφική αυτονομία ολοένα και πιο δύσκολη.
Εδώ ακριβώς είναι που η σύνδεση μεταξύ της Βεστφαλίας και της πολυπολικότητας αποκτά τη μεγαλύτερη σημασία. Η πολυπολικότητα δεν αντιπροσωπεύει απαραίτητα μια επιστροφή στον κόσμο του 1648. Αντίθετα, αντιπροσωπεύει μια ανανεωμένη διαμάχη για το ποιος ορίζει την κυριαρχία και τα όρια της παρέμβασης σε έναν κόσμο που δεν κυριαρχείται πλέον από ένα μόνο κέντρο εξουσίας.
Συνεπώς, η κατανόηση της πολυπολικότητας απαιτεί τη συνοχή δύο ιδεών.
Καταρχάς, το λεξιλόγιο κυριαρχίας που συνδέεται με τη Βεστφαλία παραμένει πολιτικά ισχυρό. Παρέχει στις ανερχόμενες δυνάμεις μια γλώσσα μέσω της οποίας μπορούν να αμφισβητήσουν την υπό όρους κυριαρχία και τα παρεμβατικά δόγματα που συνδέονται με την μονοπολική εποχή.
Δεύτερον, αυτό το λεξιλόγιο δεν περιγράφει πλέον πλήρως την υλική πραγματικότητα των διεθνών σχέσεων. Η οικονομική αλληλεξάρτηση, τα ψηφιακά δίκτυα, οι περιβαλλοντικές προκλήσεις και οι διεθνικοί παράγοντες έχουν δημιουργήσει μορφές εξουσίας που δεν μπορούν να περιοριστούν εντός εδαφικών συνόρων.
Συνεπώς, το σύγχρονο σύστημα δεν αποτελεί ούτε μια απλή επιστροφή στη Βεστφαλία ούτε μια καθαρή απομάκρυνση από αυτήν. Είναι ένα ακόμη στάδιο στη μακρά ιστορία της κυριαρχίας ως αρχής την οποία τα κράτη επικαλούνται, υπερασπίζονται, επανερμηνεύουν και μερικές φορές παραβιάζουν ανάλογα με τις μεταβαλλόμενες κατανομές εξουσίας.
Το κεντρικό ερώτημα της πολυπολικής εποχής μπορεί επομένως να μην είναι το αν η Βεστφαλία επιστρέφει. Μπορεί να είναι το ποιος θα ορίσει στη συνέχεια τι σημαίνει κυριαρχία.
Ἀπό : multipolarpress.com
Ἡ Πελασγική
