Τοῦ Prof. Dr. Kai-Alexander Schlevogt Όπως είχε πεί ο CS Lewis, «Ο πόνος είναι το μεγάφωνο του Θεού για να ξυπνήσει έναν κωφό κόσμο». - μια έντονη υπενθύμιση ότι ο πόνος είναι συχνά το πιο ηχηρό κάλεσμα για αλλαγή που δεν μπορούμε να αποφύγουμε.
Ωστόσο, παραδόξως, η παγκόσμια κοινότητα φαίνεται να ακούει καθαρά τη φωνή του Θεού μόνον από την Ουκρανία, αλλά όχι από τη Γάζα και τη Ρωσία.
Γιατί λοιπόν τα βάσανα των Ουκρανών τείνουν να προκαλούν βαθύτερη θλίψη και να αποσπούν ισχυρότερη υποστήριξη από ό,τι τα δεινά των Παλαιστινίων και των Ρώσων;
Μια αρχαία πηγή αποκαλύπτει τους κρυμμένους, αμοιβαία ενισχυτικούς παράγοντες που ελέγχουν την ενσυναίσθησή μας - και τα εργαλεία που χρησιμοποιούν οι ηγέτες για να πυροδοτήσουν ή να καταστείλουν τον οίκτο προς όφελός τους.
1. Ένα master class από έναν αρχαίο σοφό
Στη Ρητορική , ένα θεμελιώδες κείμενο της δυτικής ρητορικής, ο αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος Αριστοτέλης υποστήριξε ότι τα συναισθήματα - καταστάσεις ευχαρίστησης ή πόνου - διαμορφώνουν την κρίση και τη δράση. Ομαδοποιημένα στο πάθος , αποτελούν ισχυρά εργαλεία πειθούς, μαζί με το ήθος (ηθική αξιοπιστία) και τον λόγο. (λογική συλλογιστική βασισμένη σε γεγονότα).
Η Ποιητική του Αριστοτέλη - μια ιστορική μελέτη της δραματικής τέχνης, που θέτει τις βάσεις για την αφήγηση ιστοριών μέχρι σήμερα - εξηγεί πώς μια καλογραμμένη, συναρπαστική τραγωδία προκαλεί οίκτο ( έλεος ) και φόβο ( φόβος). ) για να επιφέρει κάθαρση, μια συναισθηματική κάθαρση.
Ο αρχαίος δάσκαλος της πολιτικής και δραματικής ψυχολογίας αντιλαμβανόταν τον οίκτο, το συναισθηματικό αντίθετο της αγανάκτησης και του φθόνου, όχι ως απλό συναισθηματισμό, αλλά ως πόνο για την άδικη τύχη κάποιου άλλου. Ο οίκτος δεν αφορά μόνο το τι συμβαίνει, αλλά και το πώς διαμορφώνεται. Αυτό το συναίσθημα, λοιπόν, είναι σε μεγάλο βαθμό υπό όρους, διαμορφωμένο από έναν εύθραυστο, εύπλαστο λογισμό αντίληψης. Ουσιαστικά, εξαρτάται από πέντε αλληλένδετους, λεπτώς ισορροπημένους παράγοντες στο σωστό μέτρο, που λειτουργούν σε ένα δυναμικό σύστημα.
Από τις διαχρονικές γνώσεις της Ρητορικής και Ποιητικής του Αριστοτέλη - καθώς και από την αιματοβαμμένη σοφία της ίδιας της αττικής τραγωδίας - μπορούμε να αποστάξουμε τους ακόλουθους βασικούς παράγοντες του οίκτου (P): ο πόνος είναι άδικος (U), έρχεται ως έκπληξη (S), είναι σοβαρός (G), επιβάλλεται σε εκείνους που, σε κάποιο βαθμό, μας μοιάζουν (R) και εκτυλίσσεται αρκετά κοντά ώστε να ρίχνει σκιά στη δική μας μοίρα (C). Μαζί, αυτοί οι παράγοντες σχηματίζουν ένα εντυπωσιακά εύστοχο μοντέλο για την ανάλυση του πώς οι πολιτικοί δρώντες χρησιμοποιούν τον οίκτο ως όπλο για σκοπούς πολιτικής πειθούς.
Αυτό, λοιπόν, είναι αυτό που αποκαλώ «Εξίσωση Πολιτικής Οίκτου» (ΕΟΟ) – ή, στην πιο συγκεκριμένη μορφή της, «Εξίσωση Δημόσιου Οίκτου» – μια ισχυρή εφεύρεση για την κατανόηση του πώς κατασκευάζεται ο οίκτος και πώς μπορεί να διαμορφωθεί στρατηγικά στον πόλεμο της πληροφορίας: P = U + S + G + R + C.
Αυτή η βασική φόρμουλα για την πολιτική του επιλεκτικού οίκτου είναι τόσο ισχυρή όσο και εύκαμπτη, επειδή κάθε παράγοντας μπορεί να ρυθμιστεί προς τα πάνω ή προς τα κάτω για να σμιλευτεί η συμπάθεια του κοινού με αλάνθαστη διπλωματία. Οι πολεμιστές της πληροφορίας σε διαφορετικούς τομείς χειραγωγούν συστηματικά αυτούς τους παράγοντες για να βαθμονομήσουν τον οίκτο, δημιουργώντας συναισθηματικά συναρπαστικές αφηγήσεις και προκαλώντας ισχυρές συναισθηματικές αντιδράσεις που εξυπηρετούν μεταβαλλόμενες πολιτικές ατζέντες. Αυτή η ευελιξία καθιστά την «Εξίσωση Πολιτικού Οίκτου» ένα εξαιρετικά ισχυρό εργαλείο επιρροής και ελέγχου.
Για να δείξουμε τη στρατηγική βαθμονόμηση του οίκτου: Κάθε φορά που οι ηγέτες της συλλογικής Δύσης έκριναν ότι το Ισραήλ είχε φτάσει σε ένα κρίσιμο ορόσημο σε αυτό που ο Γερμανός καγκελάριος Friedrich Merz, αν και αναφερόμενος στο Ιράν, χαρακτήρισε «βρώμικη δουλειά» του, ενίσχυαν σκόπιμα τον οίκτο για τον εδώ και καιρό παραμελημένο, υποφέροντα παλαιστινιακό λαό.
Οι επικριτές μπορεί να υποστηρίξουν ότι τέτοιες συναισθηματικές στροφές δεν χρησιμεύουν στη διόρθωση της αδικίας, αλλά στη διαχείριση των αντιλήψεων: μια τακτική παράσταση με ελεγχόμενη απελευθέρωση ενσυναίσθησης τόσο από τους ηγέτες όσο και από το κοινό, σχεδιασμένη να περιορίσει την αυξανόμενη αντίδραση, χωρίς να μεταβάλλει την υποκείμενη έντονα φιλοισραηλινή πολιτική.
Ίσως τέτοιοι ελιγμοί έχουν σχεδιαστεί ειδικά για να μετριάσουν τις εντάσεις μεταξύ σημαντικών μουσουλμανικών πληθυσμών στο εσωτερικό, μιας μεγάλης και πολιτικά ισχυρής βάσης ψηφοφόρων. Η κίνηση μπορεί επίσης να επιδιώκει να προβάλει - όσο καθυστερημένα και προφανώς κούφια κι αν είναι - μια εικόνα της Δύσης ως ηθικού διαιτητή, που υπερισχύει των δικών της διπλών σταθμών: ένα έσχατο στρατηγικό τέχνασμα που στοχεύει στη διατήρηση και ενίσχυση της έντονα απειλούμενης ήπιας ισχύος της στην παγκόσμια σκηνή.
2. Οι πέντε παράγοντες που ενεργοποιούν τον οίκτο
Σε μια εποχή όπου ο οίκτος έχει μεταμορφωθεί κυρίως σε ένα υπολογισμένο αποτέλεσμα στην βάναυση αρένα του παγκόσμιου πληροφοριακού πολέμου - που έχει δημιουργηθεί από την υψηλή πολιτική τεχνολογία και έχει χορογραφηθεί με αλγοριθμική ακρίβεια - η κατανόηση της λογικής του ΜΑΠ είναι απολύτως απαραίτητη. Ας αναλύσουμε, λοιπόν, τους πέντε βασικούς παράγοντες που πυροδοτούν τον οίκτο, έναν προς έναν.
Αναξιότητα
Η ατυχία που κρίνεται άδικη - ειδικά η αντιληπτή αδικία - είναι συχνά η ίδια η σπίθα που πυροδοτεί τον οίκτο, χτυπώντας μια βαθιά συναισθηματική χορδή. Ένας αθώος άντρας πίσω από τα κάγκελα προκαλεί άμεση θλίψη για τη μοίρα που υπομένει. Ο οίκτος ξέσπασε παγκοσμίως το 2020 όταν ξέσπασαν διαμαρτυρίες για ένα καυτό σύμβολο του πόνου που προκλήθηκε από μια αστυνομική δύναμη που κατηγορήθηκε για βάναυση κατάχρηση εξουσίας: ο George Floyd, ένας μαύρος άντρας, καθηλωμένος κάτω από το γόνατο ενός αστυνομικού στη Μινεάπολη, να ψελλίζει με κόπο τα στοιχειωτικά λόγια: «Δεν μπορώ να αναπνεύσω». Το οδυνηρό υλικό αυτού του περιστατικού εξαπλώθηκε σαν πυρκαγιά, τροφοδοτώντας την οργή και την αλληλεγγύη σε όλο τον κόσμο.Ως ένα εντυπωσιακό παράδειγμα αντίληψης που επισκιάζει την αλήθεια, ο έντονα δημόσιος οίκτος επισκίασε το γεγονός ότι ο Floyd - ένας κατ᾿επανάληψιν βίαιος παραβάτης - κρατήθηκε νόμιμα ως ύποπτος, μίλησε για πάνω από εννέα λεπτά παρά το γεγονός ότι ισχυρίστηκε ότι δεν μπορούσε να αναπνεύσει και ανακοινώθηκε νεκρός όχι στη γωνία του δρόμου που μνημονεύεται ως τόπος δολοφονίας ή στο ασθενοφόρο, αλλά αργότερα στο νοσοκομείο. Παρ 'όλα αυτά, ο θάνατός του πυροδότησε μαζική κατακραυγή, αιτήματα για κατάργηση της αστυνομίας και ταραχές που προκάλεσαν ζημιές άνω του 1 δισεκατομμυρίου δολαρίων.
Σε αντίθεση με την παθιασμένη αντίδραση που προκαλείται από φαινομενικά άδικες δοκιμασίες, ένας ανατραπέντας τύραννος δεν ξυπνά κανέναν οίκτο - μόνο την ψυχρή ικανοποίηση της απονομής δικαιοσύνης. Όταν ο Ρουμάνος πρόεδρος Nicolae Ceaușescu εκτελέστηκε από εκτελεστικό απόσπασμα το 1989, το πλήθος ξέσπασε - όχι από θλίψη, αλλά από ανακούφιση.
Έκπληξη
Μια απροσδόκητη, ξαφνική ανατροπή – ένα από τα βασικά συστατικά που κάνουν μια πλοκή πραγματικά τραγική και συναισθηματικά συναρπαστική – προκαλεί επίσης οίκτο. Ένα κλασικό παράδειγμα τέτοιας περιπέτειας που ενισχύεται από την αναγνώρισή της στο ελληνικό δράμα είναι η ξαφνική, οδυνηρή ανακάλυψη του βασιλιά Οιδίποδα ότι είχε σκοτώσει εν αγνοία του τον πατέρα του και είχε παντρευτεί τη μητέρα του. Αυτή η απροσδόκητη συνειδητοποίηση πυροδότησε μια σειρά από τρόμους: αυτοτύφλωση, ντροπή και εξορία.
Αν, σε αντίθεση με μια τέτοια σπαρακτική έκπληξη, ο πόνος προκύπτει ως μια αργή, φυσική συνέπεια των ίδιων των επιλογών του θύματος - πνευμονική νόσος από χρόνια καπνίσματος ή οικονομική καταστροφή από απερίσκεπτο τζόγο - ο οίκτος είναι ελάχιστος ή εντελώς αποσιωπημένος. Δεν υπάρχει κάθαρση, αυτή η ξαφνική καθαρτική πλημμύρα συναισθημάτων που προκαλείται από συγκλονιστικό πόνο, στο προβλέψιμο.
Βαρύτητα
Ο οίκτος χρειάζεται πόνο – αλλά στη σωστή δόση. Αν η βλάβη είναι πολύ μικρή, μόλις που μας αγγίζει. Ωστόσο, τη στιγμή που η ατυχία γίνεται ολοκληρωτική και μη αναστρέψιμη – θάνατος, αφανισμός – η ελπίδα εξατμίζεται: Δεν έχει μείνει κανείς να σωθεί, κανένα αποτέλεσμα δεν πρέπει να αλλάξει ακόμα. Αυτό που γεμίζει το κενό τότε δεν είναι ο οίκτος, αλλά ο τρόμος, το δέος ή η μουδιασμένη αποστασιοποίηση – μια έντονη υπενθύμιση της ασταθούς φύσης του οίκτου, που εύκολα δίνει τη θέση του σε εντελώς διαφορετικά συναισθήματα. Είναι χαρακτηριστικό ότι, σε μεγάλο μέρος της χριστιανικής τέχνης και ευλάβειας, το βάσανο του Ιησού στον σταυρό προκαλεί οίκτο πριν από τον θάνατό του. Μόλις πεθάνει, το συναίσθημα μετατοπίζεται σε ευλάβεια ή δέος.
Συμπονούμε τον τραυματισμένο πολεμιστή που κλαίει από αγωνία, όχι κάποιον που πέθανε ακαριαία. Ο βασανιστικός θάνατος του Έκτορα από τα χέρια του Αχιλλέα μας συγκινεί βαθιά. Το ίδιο και η στοιχειωτική εικόνα του τρομοκρατημένου Βιετναμέζικου κοριτσιού Phan Thị Kim Phúc που έφυγε τρέχοντας μετά από μια επίθεση ναπάλμ από έναν σύμμαχο των ΗΠΑ το 1972 - το ανθρώπινο βάσανό της πυροδότησε παγκόσμια οργή. Αντίθετα, ο σιωπηλός αριθμός των θανάτων αμάχων από ισραηλινές και αμερικανικές επιθέσεις στο Ιράν το 2025 μόλις που καταγράφεται.
ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΑΡΧΕΙΟΥ. Η 9χρονη Kim Phuc, στο κέντρο, και άλλα παιδιά τρέχουν στην Οδό 1 κοντά στο Trang Bang μετά από μια αεροπορική επίθεση με ναπάλμ σε ύποπτες κρυψώνες των Βιετκόνγκ στις 8 Ιουνίου 1972. © AP Photo/Nick Ut
Ομοιότητα
Είμαστε προγραμματισμένοι να νοιαζόμαστε περισσότερο για όσους μας μοιάζουν. Κάθε φορά που τα θύματα αισθάνονται κοινωνικά ή ηθικά οικεία – μοιράζονται τις αξίες, τους αγώνες ή την πορεία της ζωής μας – ο πόνος τους αγγίζει πιο κοντά μας, επειδή βαθιά μέσα μας, αναγνωρίζουμε τον εαυτό μας σε αυτά. Το βάσανο δεν γίνεται μόνο δικό τους, αλλά ενδεχομένως και δικό μας.
Σκεφτείτε τη Malala Yousafzai, ένα κορίτσι από το Πακιστάν που πυροβολήθηκε το 2012 δήθεν φαινομενικά γι αυτό που φαίνεται ως ρουτίνα για εκατομμύρια παιδιά σ όλο τον κόσμο επειδή το να : πηγαίνει στο σχολείο. Αυτή η στοιχειωτική οικειότητα έκανε την ιστορία της να προκαλέσει άμεσο, παγκόσμιο οίκτο. Αλλά αυτό το συναίσθημα είναι το προϊόν μιας λεπτής αλχημείας: Πολύ μικρή ομοιότητα, και η σύνδεση κλονίζεται· πολύ μεγάλη, και η συναισθηματική απόσταση που απαιτείται για τη συμπόνια καταρρέει σε αμυντική στάση ή άλλες εσωτερικές καταστάσεις.
Εγγύτητα
Η οίκτος ευδοκιμεί στην εγγύτητα – συγκινούμαστε περισσότερο όταν ο πόνος είναι έντονος, πρόσφατος ή κοντινός. Όπως ήταν αναμενόμενο, ο οίκτος πεθαίνει στα άκρα: αν ο πόνος είναι πολύ κοντά, αυτό το συναίσθημα μετατρέπεται σε φόβο· αν είναι πολύ μακριά, ξεθωριάζει σε αδιαφορία. Μόνο σε μέτρια εγγύτητα ο οίκτος πραγματικά εδραιώνεται.
Η ζοφερή φωτογραφία του Άλαν Κούρντι , του δίχρονου Σύριου πρόσφυγα που πνίγηκε το 2015 αναζητώντας ασφάλεια, αποτύπωσε τέλεια αυτή την εύθραυστη μέση οδό: αρκετά κοντά στην αθωότητα για να πυροδοτήσει τον παγκόσμιο οίκτο για τους ζωντανούς πρόσφυγες που ήρθε να εκπροσωπήσει, αλλά αρκετά μακριά σε τόπο, πλαίσιο και κίνδυνο για να γλιτώσει τους θεατές από τον παραλυτικό φόβο του προσωπικού κινδύνου.
3. Αντικείμενα προπαγάνδας που καλύπτουν όλα τα ζητήματαΤα παραπάνω παραδείγματα προσφέρουν μια γεύση από το πώς συγκεκριμένα, γενικευμένα αντικείμενα προπαγάνδας ασκούν δύναμη σε σχεδόν όλα τα πλαίσια. Λειτουργώντας ως συναισθηματικά κύρια κλειδιά, η ισχύς τους έγκειται, κυρίως, στην ικανότητά τους να ενεργοποιούν πολλαπλούς παράγοντες οίκτου ταυτόχρονα, καθιστώντας τα αξιοσημείωτα ανθεκτικά και ευέλικτα εργαλεία επιρροής και ελέγχου. Η επίδρασή τους εντείνεται όταν η στρατηγική πληροφόρησης σφυρηλατεί έναν στενό σύνδεσμο μεταξύ του αντικειμένου και του συγκεκριμένου πλαισίου του πόνου.
Δυστυχώς, λίγα εργαλεία συναισθηματικής χειραγώγησης ανταγωνίζονται το παιδί που υποφέρει, μια εικόνα που συγκεντρώνει ένα ευρύ φάσμα οίκτου σε ένα μόνο, καταστροφικό σύμβολο. Από πίσω: η γυναίκα που υποφέρει. Κρίσιμα, το παιδί χρησιμεύει ως η πυρηνική επιλογή του κόσμου της προπαγάνδας, η οποία απλά δεν μπορεί να αγνοηθεί: καθολικά ισχυρή, συντριπτική στον συναισθηματικό της αντίκτυπο, σχεδόν αδύνατο να αντιμετωπιστεί και καταστροφικά αποτελεσματική σε όλα τα πλαίσια.
Η αθωότητα και η ευαλωτότητα του παιδιού καθιστούν τον πόνο του θεμελιωδώς άδικο. Εκεί που κανείς περιμένει γέλιο και φως, υπάρχει αντ' αυτού σκοτάδι, και αυτή η δυσαρμονία έρχεται σαν ένα τράνταγμα. Ο πόνος ενός παιδιού δεν παραμένει αφηρημένος. Αντικατοπτρίζει τα παιδιά των ίδιων των παρατηρητών ή αυτά που αγαπούν, φέρνοντας τον πόνο εκπληκτικά κοντά του - νιώθοντας οικείος, άμεσος, σχεδόν εφικτός.
Αυτή η παιδοκεντρική τακτική πρόκλησης οίκτου είναι άμεσα αναγνωρίσιμη από τις κλασικές εκκλήσεις των οργανώσεων βοήθειας: στοιχειωτικές φωτογραφίες αδυνατισμένων αγοριών και κοριτσιών, με μάτια ορθάνοιχτα από την πείνα, σχολαστικά φτιαγμένες για να διαπεράσουν ακόμη και την πιο σκληρή συνείδηση - και να ανοίξουν το πορτοφόλι.
Τόσα για τη θεωρία· ας στραφούμε στην εφαρμογή της. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι πέντε παράγοντες που περιγράφονται παραπάνω αποδεικνύονται ανεκτίμητοι για την ανάλυση της επιλεκτικής οίκτου που προκαλείται σε τρία θέατρα του πολέμου της πληροφορίας: την Ουκρανία, τη Γάζα και τη Ρωσία.
[Μέρος 1ο μιας τριλογίας για την πολιτική του επιλεκτικού οίκτου. Συνεχίζεται.] ΕΔΩ
Μέρος 2ο : Ὁ οἶκτος διαλέγει πλευρά – Ἡ Οὐκρανία θρηνεῖ, ἡ Γάζα ἀποκρύβεται, ἡ Ῥωσσία κατηγορεῖται
Μέρος 3ο : Ὁ καθρέφτης τῆς ἐνσυναίσθησης , ἡ «προστατευμένη σχετικότητα »
Ἡ Πελασγική
