" ...μητρός τε καί πατρός καί τῶν ἄλλων προγόνων ἁπάντων τιμιώτερόν ἐστιν πατρίς καί σεμνότερον καί ἁγιώτερον καί ἐν μείζονι μοίρᾳ καί παρά θεοῖς καί παρ᾽ ἀνθρώποις τοῖς νοῦν ἔχουσι..." Σωκράτης

Τρίτη 17 Νοεμβρίου 2026

Ὅταν ὁ Mackenzie King συνάντησε τόν Adolf Hitle

 Τον Ιούνιο του 1937, καθώς η Ευρώπη βάδιζε ολοταχώς προς την άβυσσο, ο πρωθυπουργός του Καναδά, William Lyon Mackenzie King, ταξίδεψε στο Βερολίνο αναζητώντας μια ειρηνική διέξοδο. Η συνάντησή του με τον Adolf Hitler δεν έμεινε στην ιστορία μόνο για τις διπλωματικές της ισορροπίες, αλλά κυρίως για τον απροσδόκητο θαυμασμό που ένιωσε ο Καναδός ηγέτης απέναντι στον führer — φτάνοντας στο σημείο να τον συγκρίνει και με την Joan of Arc.

Τοῦ Allan Levine

Ο Mackenzie King ( φωτό ἀριστερά ) ήταν ο απόλυτος εκφραστής της πολιτικής του κατευνασμού, ειδικά στα τελευταία χρόνια της ειρήνης, στα τέλη της δεκαετίας του ’30. Με τις καλύτερες προθέσεις, προσπαθούσε να κρατήσει ισορροπίες ανάμεσα σε αντικρουόμενους στόχους. Από τη μία, ήθελε να ανεβάσει τις μετοχές του και να συσφίξει τη φιλία του με τον Αμερικανό πρόεδρο Franklin D. Roosevelt, παίζοντας τον ρόλο του γεφυροποιού ανάμεσα σε ΗΠΑ και Βρετανία. Από την άλλη, πιστός στη γραμμή που ακολουθούσε από τις αρχές του ’20, επέμενε σε μια ανεξάρτητη, αμιγώς καναδική εξωτερική πολιτική. Κατά βάθος, όμως, ήξερε καλά πως, όπως ακριβώς και το 1914, αν η Βρετανία έμπαινε στον πόλεμο, ο Καναδάς θα την ακολουθούσε. 

Όπως έγραψε αργότερα ο στενός του συνεργάτης, Arnold Heeney, αναπολώντας εκείνη την περίοδο:

 «Με βάση όσα ήρθαν αργότερα στο φως, είναι ειρωνεία ότι στα χρόνια του πολέμου είχε περάσει προς τα έξω η εικόνα πως ο Mackenzie King προτιμούσε την Ουάσινγκτον από το Λονδίνο, δίνοντας προτεραιότητα στους δεσμούς με την αμερικανική ήπειρο αντί για τη Βρετανία και την Κοινοπολιτεία. Όσοι δουλεύαμε δίπλα του είχαμε σχεδόν καθημερινά αποδείξεις ότι συνέβαινε το ακριβώς αντίθετο. Ο King έβλεπε με καχυποψία όσους πίστευε ότι ήθελαν να χρησιμοποιήσουν τη σχέση με τη Βρετανία για να επιβάλουν συγκεντρωτικό έλεγχο, αλλά το δέσιμό του με τη Βρετανία και καθετί βρετανικό ήταν βαθύ».

Με τις μνήμες από τον διχασμό του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και την υποχρεωτική στράτευση ακόμα νωπές, ο King πάσχιζε να καθησυχάσει τον Ernest Lapointe, τους βουλευτές του στο Κεμπέκ και ολόκληρο τον γαλλόφωνο Καναδά ότι η χώρα δεν θα μπλεκόταν σε μια νέα ξένη σύρραξη. Τέλος, όπως και άλλοι ηγέτες της εποχής που δεν είχαν ακόμη αντιληφθεί το πραγματικό μέγεθος της ναζιστικής απειλής και των σχεδίων της, ο King πίστευε —και προσευχόταν συχνά γι' αυτό— ότι μια λογική συμφωνία ειρήνης με τον Adolf Hitler ήταν όντως εφικτή.

Στην προσπάθειά του να κρατήσει ίσες αποστάσεις ανάμεσα σε αντικρουόμενους στόχους, ο King αναγκάστηκε να τηρήσει ασαφή στάση ως προς το τι θα έπραττε ο Καναδάς σε περίπτωση ευρωπαϊκής σύρραξης. «Είχε αποφασίσει», υποστηρίζει ο ιστορικός Norman Hillmer, «πως η ασάφεια θα ενοχλούσε τους λιγότερους». Να ενοχλήσει τους λιγότερους, ναι — το να εξοργίσει, να εκνευρίσει και να φέρει στα όριά τους τους γύρω του, όμως, ήταν μια εντελώς διαφορετική υπόθεση. Αυτή η αμφισημία και η επιφυλακτικότητα οδήγησαν αναπόφευκτα, αν και άδικα, στο να του κολλήσουν την ταμπέλα του απομονωτιστή και του οπαδού της ουδετερότητας. Όπως έχει πλέον αποδειχθεί, δεν υπήρξε ποτέ τίποτα από τα δύο. «Οι παλινωδίες του King, οι υπεκφυγές και οι δισταγμοί του δεν προσφέρουν ακριβώς συναρπαστικό ανάγνωσμα», έγραψαν οι ιστορικοί Jack Granatstein και Robert Bothwell σε ένα εμβληματικό τους άρθρο για το θέμα. «Όμως οι κινήσεις του… δείχνουν πόσο καλά έπιανε τον παλμό της κοινής γνώμης, αναγνωρίζοντας πως το λαϊκό αίσθημα δεν διαμορφώνεται κατά παραγγελία, επειδή απλώς μια πολιτική επιλογή θεωρείται “σωστή”. Όταν ο King οδήγησε έναν ενωμένο Καναδά στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, έδωσε στους Καναδούς μια πολιτική που δεν φάνταζε σωστή μόνο στον ίδιο, αλλά και στους ίδιους».

Η αμφισημία αυτή ξεκίνησε από τη στάση του King απέναντι στην Κοινωνία των Εθνών. Ήταν προσηλωμένος στην ειρήνη και στη συμμετοχή του Καναδά στον δοκιμαζόμενο οργανισμό, αλλά είχε απόλυτο δίκιο στην εκτίμησή του πως ένα διεθνές σύστημα συλλογικής ασφάλειας που άφηνε απ’ έξω τις Ηνωμένες Πολιτείες —μεταξύ άλλων μεγάλων δυνάμεων— ήταν καταδικασμένο να αποτύχει. Όπως είχε ξεκαθαρίσει κατά την κρίση της Αβησσυνίας και το δίλημμα για το αν έπρεπε να μπει φρένο στον [Ιταλό ηγέτη Benito] Mussolini, δεν είχε καμία διάθεση να αφήσει τον Καναδά να συρθεί σε μια αδιέξοδη θέση — και πολύ περισσότερο σε έναν πόλεμο.

Όταν ο Hitler διέταξε τα γερμανικά στρατεύματα να εισβάλουν στην αποστρατιωτικοποιημένη ζώνη της Ρηνανίας —μια παραβίαση της Συνθήκης των Βερσαλλιών και του Συμφώνου του Λοκάρνο— η ανησυχία του King χτύπησε κόκκινο. «Προσεύχομαι ο Θεός να συγκρατήσει το χέρι του επιτιθέμενου», έγραψε στο ημερολόγιό του στις 7 Μαρτίου 1936. Δύο εβδομάδες μετά την ενέργεια αυτή του Hitler, ο J.S. Woodsworth του κόμματος CCF τον πίεσε να ξεκαθαρίσει τη θέση της κυβέρνησης. Ο King απάντησε με εκείνη τη χαρακτηριστική θολούρα που τον έκανε διάσημο: «Με μια λέξη, η στάση της κυβέρνησης είναι να μην κάνει η ίδια τίποτα και, αν είναι δυνατόν, να αποτρέψει οτιδήποτε θα μπορούσε να προσθέσει έναν ακόμη παράγοντα στις κρίσιμες συζητήσεις που διεξάγονται αυτή τη στιγμή στην Ευρώπη». Δύο μήνες αργότερα έγινε πιο συγκεκριμένος. Επανέλαβε τη στήριξή του στην Κοινωνία των Εθνών, προσθέτοντας όμως με οξυδέρκεια πως «οι συλλογικές μπλόφες δεν φέρνουν συλλογική ασφάλεια». (Ο εγωισμός του King θα είχε κολακευτεί —αν και ίσως θα έμενε άφωνος— αν ήξερε ότι τον Ιανουάριο του 2003 ο Donald Rumsfeld, ο αμφιλεγόμενος υπουργός Άμυνας του προέδρου George W. Bush, χρησιμοποίησε αυτή την αιχμηρή ατάκα του King για να επικρίνει την άρνηση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ να στηρίξει έναν πόλεμο κατά του Saddam Hussein και του Ιράκ).

Η στάση του παγιώθηκε ακόμη περισσότερο τον Σεπτέμβριο, όταν έφτασε στη Γενεύη για τη συνέλευση της Κοινωνίας των Εθνών. Έβρισκε «παράλογο» το να «εμπιστεύεται κανείς τις υποθέσεις της χώρας του, άμεσα ή έμμεσα, σε μια σύναξη σαν αυτή που βλέπει κανείς στην αίθουσα της Συνέλευσης». Με την ενθάρρυνση του υφυπουργού Εξωτερικών Oscar Skelton και του υπουργού Εργασίας Norman Rogers —οι οποίοι ήθελαν να κρατήσουν τον Καναδά ακόμα πιο μακριά από τα εκρηκτικά ευρωπαϊκά προβλήματα απ' ό,τι ο ίδιος ο King— διαβεβαίωσε τους συνέδρους για τη στήριξη του Καναδά στον οργανισμό και, αμέσως μετά, δήλωσε πως η Κοινωνία των Εθνών θα έπρεπε να «δίνει έμφαση στη διαμεσολάβηση και τη συμφιλίωση, παρά στην τιμωρία». Ο King είχε πράγματι πιάσει τον παλμό της χώρας του. Η ομιλία του επαινέθηκε σχεδόν από όλους στη συνέλευση (φρόντισε μάλιστα να καταγράψει κάθε θετικό σχόλιο στο ημερολόγιό του), καθώς και από τις εφημερίδες στο Κεμπέκ και τον υπόλοιπο Καναδά. Μόνο στο Γουίνιπεγκ, ο διευθυντής της εφημερίδας Winnipeg Free Press, John Dafoe, προέβλεψε ότι ο King είχε βουλιάξει την Κοινωνία των Εθνών — αν και θα παραδεχόταν πως πιθανότατα είχε ήδη βουλιάξει από μόνη της.

Τον Μάιο του 1937, ο King βρέθηκε στο Λονδίνο για επαφές κορυφής, αλλά και για να παραστεί στη στέψη του George VI. Αν συνέβη κάτι έξω από τα συνηθισμένα σε αυτό το ταξίδι, ήταν η κατ' ιδίαν συζήτησή του με τον Joachim von Ribbentrop, ο οποίος το 1937 ήταν πρέσβης του Hitler στη Βρετανία. Ο μελλοντικός υπουργός Εξωτερικών του Γ΄ Ράϊχ —που έμελλε να απαγχονιστεί το 1946 στη Νυρεμβέργη για εγκλήματα πολέμου— εντυπωσιάστηκε τόσο πολύ από τη «φωτισμένη» στάση του King απέναντι στην Κοινωνία των Εθνών και τις διεθνείς εξελίξεις, ώστε προσκάλεσε τον Καναδό πρωθυπουργό στο Βερολίνο για μια προσωπική συνάντηση με τον Hitler. Ήταν κάτι που ο King σκεφτόταν εδώ και πάνω από έναν χρόνο. 

Η πολυαναμενόμενη συνάντηση με τον Hitler πραγματοποιήθηκε στο προεδρικό μέγαρο του Βερολίνου στις 29 Ιουνίου. Ένας φρουρός τον οδήγησε στον επάνω όροφο, όπου τον υποδέχτηκαν οι συνεργάτες του Hitler και τον πέρασαν σε μια διπλανή αίθουσα. Ο führer, φορώντας επίσημο ένδυμα με λευκό παπιγιόν, τον περίμενε. Έσφιξε θερμά το χέρι του King και κάθισαν σε δύο μεγάλες, άνετες πολυθρόνες, με τον διερμηνέα, κύριο Schmidt, στα αριστερά του Hitler. Ο King είχε φέρει ως δώρο στον οικοδεσπότη του τη βιογραφία που είχε γράψει για τον ίδιο ο Norman Rogers. Καθώς του την παρέδιδε, άνοιξε το βιβλίο για να δείξει στον Hitler φωτογραφίες από τα παιδικά του χρόνια, επισημαίνοντας με νόημα ότι είχε μεγαλώσει στο Μπερλίν (Βερολίνο) του Οντάριο. Ο Hitler χαμογέλασε θερμά και ξεφύλλισε τον τόμο. Πριν ο King αποχωρήσει, ο Hitler τού χάρισε με τη σειρά του, όπως την περιέγραψε ο ίδιος, «μια πανέμορφη φωτογραφία του σε ασημένια κορνίζα, με προσωπική αφιέρωση». Ο King συγκινήθηκε βαθύτατα από αυτή τη χειρονομία «φιλίας». ( φωτό ἀριστερά )

Η συζήτηση ήταν προγραμματισμένη για 30 λεπτά, αλλά κράτησε 45 λεπτά παραπάνω. Μία-δυο φορές ο γραμματέας του Hitler τού υπενθύμισε ότι ο χρόνος είχε λήξει, όμως ο Hitler τον αγνόησε. Οι δύο άνδρες μίλησαν για μια ευρεία γκάμα θεμάτων — με τη χτυπητή εξαίρεση της αντιεβραϊκής πολιτικής των Ναζί, θέμα που ο King δεν θα τολμούσε ποτέ να θίξει για να μην προσβάλει τον οικοδεσπότη του. (Ο King, πάντως, φρόντισε να ενημερώσει τον Hitler ότι διέθετε «τη μεγαλύτερη πλειοψηφία που είχε ποτέ πρωθυπουργός στον Καναδά»). Η κουβέντα περιστράφηκε κυρίως γύρω από την κατάσταση στην Ευρώπη, την αδικία της Συνθήκης των Βερσαλλιών, την ανάγκη επανεξοπλισμού της Γερμανίας και τις ολέθριες συνέπειες ενός πολέμου. «Η δύναμή μου πηγάζει από τον λαό», είπε ο Hitler στον King, «[και] ο λαός δεν θέλει πόλεμο». Από την πλευρά του, ο King επανέλαβε όσα είχε τονίσει και στον [έμπιστο του Hitler και κορυφαίο στέλεχος των Ναζί, Hermann] Goering: «Πως αν ερχόταν ποτέ η στιγμή που οποιοδήποτε τμήμα της [Βρετανικής] Αυτοκρατορίας ένιωθε ότι η ελευθερία που όλοι απολαμβάναμε απειλείται από κάποια επιθετική ενέργεια ξένης χώρας, τότε όλοι θα ενώνονταν για να προστατεύσουν την ελευθερία αυτή, την οποία είμαστε αποφασισμένοι να μην αφήσουμε να κινδυνεύσει».

Λίγες ημέρες αργότερα στο Παρίσι, ο King επανέλαβε την ίδια ακριβώς γραμμή στους δημοσιογράφους, προκαλώντας αναστάτωση στον Skelton και τα στελέχη του υπουργείου Εξωτερικών, καθώς άφηνε να εννοηθεί ότι ο Καναδάς θα υπερασπιζόταν τα συμφέροντα και την ελευθερία της αυτοκρατορίας υπό οποιεσδήποτε συνθήκες. Ήταν μια υπερβολικά γενικευμένη δήλωση για να την καταπιεί ο Skelton, και το επισήμανε διακριτικά στον πρωθυπουργό.

Όπως πολλοί άλλοι που ήρθαν σε επαφή με τον Hitler πριν από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, έτσι και ο King γοητεύτηκε απροκάλυπτα από αυτόν — κάτι που φαίνεται ξεκάθαρα στην αποτίμηση περίπου 7.400 λέξεων, λεπτό προς λεπτό, που υπαγόρευσε στον [γραμματέα του, Edward A.] Pickering για το ημερολόγιό του. Επαίνεσε τον Hitler πάνω από μία φορά: «Μίλησα… για το εποικοδομητικό έργο του καθεστώτος του που είδα με τα μάτια μου, και είπα πως ελπίζω να συνεχιστεί… Ότι είναι βέβαιο πως θα βρει μιμητές και σε άλλες χώρες, προς μέγα όφελος της ανθρωπότητας». Σε αυτά τα λόγια, ο Hitler «μίλησε με μεγάλη μετριοφροσύνη» για τα επιτεύγματά του. Ο King ένιωσε επίσης την ανάγκη να πει στον Hitler πως « όλοι οι υπουργοί μας κι εγώ ο ίδιος είχαμε προκαταλήψεις εναντίον του, θεωρώντας ότι είχε στενόμυαλες απόψεις και εθνικιστικές και ιμπεριαλιστικές πολιτικές, αλλά πλέον είχαμε αλλάξει εντελώς γνώμη και πιστεύαμε πως οι πολιτικές απέναντι στις ευρωπαϊκές χώρες βρίσκονταν σε σοφά χέρια».

Έφυγε από το μέγαρο νιώθοντας γεμάτος, ικανοποιημένος και αισιόδοξος ότι ο πόλεμος μπορούσε ακόμα να αποφευχθεί. Η οπτική του King για τον Hitler είναι δύσκολο να χωνευτεί σήμερα. Ωστόσο, δεν μπορεί κανείς να αρνηθεί το γεγονός ότι το 1937 ο Hitler αντιμετωπιζόταν από πολλούς ως ένας χαρισματικός, αν και επικίνδυνος, οραματιστής — κάπως όπως τον περιέγραψε και ο Mackenzie King.

«Για να καταλάβει κανείς τον Hitler, πρέπει να θυμάται τις περιορισμένες ευκαιρίες που είχε στα πρώτα χρόνια της ζωής του, τη φυλάκισή του και ούτω καθεξής. Είναι πραγματικά θαυμαστό το τι έχει καταφέρει από μόνος του μέσα από την αυτομόρφωσή του… Διαθέτει την ίδια συγκροτημένη εξωτερική εμφάνιση με μια βαθιά συναισθηματική φύση στο εσωτερικό του. Το πρόσωπό του είναι πολύ πιο ελκυστικό απ’ όσο αφήνουν να φανεί οι φωτογραφίες του. Δεν είναι το πρόσωπο ενός οξύθυμου, υπερεντατικού ανθρώπου, αλλά ενός ήρεμου, πράου άνδρα, με βαθιά και στοχαστική σοβαρότητα. Το δέρμα του ήταν λείο· το πρόσωπό του δεν πρόδιδε σημάδια κόπωσης ή εξάντλησης· τα μάτια του, όμως, μου έκαναν τη μεγαλύτερη εντύπωση. Είχαν μια υγρή λάμψη που μαρτυρούσε οξεία αντίληψη και βαθιά συμπάθεια.( φωτό ἀριστερά) Με κοίταζε κατευθείαν στα μάτια κατά τη διάρκεια της συζήτησής μας… καθόταν απόλυτα ήρεμος και μιλούσε ευθέως, χωρίς να διστάσει ούτε σε μία λέξη… Έχει έναν πολύ ευγενικό, γλυκό χαρακτήρα και μπορούσε κανείς να καταλάβει πώς, ειδικά οι απλοί άνθρωποι, έφταναν να τρέφουν μια βαθιά αγάπη γι’ αυτόν… Καθώς μιλούσα μαζί του, δεν μπορούσα παρά να σκεφτώ την Joan of Arc. Είναι ξεκάθαρα ένας μυστικιστής».

Ακόμη και όταν η κατάσταση στην Ευρώπη επιδεινώθηκε το 1938, ο King παρέμεινε προσκολλημένος σε αυτή την εξιδανικευμένη, σχεδόν απόκοσμη εικόνα του Hitler. Μάλιστα, είχε πείσει τον εαυτό του ότι ο führer ήταν κι εκείνος πνευματικά, καθοδηγούμενος —όπως και ο ίδιος— από το πνεύμα της μητέρας του. «Όποιος δεν κατανοεί αυτή τη σχέση —τη λατρεία της υπέρτατης αγνότητας στο πρόσωπο μιας μητέρας— δεν μπορεί να κατανοήσει τη δύναμη που πηγάζει από αυτήν, ούτε την καθοδήγησή της. Πιστεύω πως ο κόσμος θα αναγνωρίσει τελικά έναν πολύ σπουδαίο άνθρωπο… στο πρόσωπο του Hitler».

Ἀπό : winnipegfreepress.com


Ἡ Πελασγική

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου