Το γιατί λυπόμαστε κάποιους αλλά όχι άλλους εξαρτάται από την προσωπική ομοιότητα και την εγγύτητα της κάθε κατάστασης – η πολιτική της ενσυναίσθησης αποκαλύπτεται σε τρία θέατρα πληροφοριακού πολέμου.
Όπου υπάρχει ένας συνάνθρωπος, υπάρχει όχι μόνο μια ευκαιρία για καλοσύνη, αλλά και για ενσυναίσθηση - η οποία, απέναντι στην ατυχία, παίρνει τη μορφή οίκτου.
Ωστόσο, η ένταση αυτού του συναισθήματος δεν αντικατοπτρίζει πάντα το βάθος του πόνου. Η αιτία βρίσκεται στην πονηρή τέχνη των πολεμιστών της πληροφορίας - των ειδικών στην πολιτική της ενσυναίσθησης - που είναι πιο ισχυροί όταν συνδυάζονται με στοχευμένη συμφραζόμενη μόχλευση. Αυτή η ελίτ ομάδα χειραγωγεί επιδέξια τους μοχλούς του οίκτου - που αποτυπώνονται στην « Εξίσωση Πολιτικού Οίκτου » (ή «Τύπο Πολιτικού Οίκτου» ) - για να προκαλέσει ισχυρές συναισθηματικές αντιδράσεις που εξυπηρετούν τους σκοπούς της.
Το πλαίσιο περιλαμβάνει απόψεις για τον πόνο ως άδικο, απότομο και σοβαρό – μαζί με δύο ακόμη καταλύτες: την αισθητή ομοιότητα με τα θύματα και την αισθητή εγγύτητα με τη δεινή τους θέση. Και οι πέντε παράγοντες είναι θέματα αντίληψης, όχι γεγονότων – το όνειρο ενός προπαγανδιστή, καθώς μπορούν να παραμορφωθούν κατά βούληση, επιτρέποντας στους περιγραφείς να ρυθμίζουν με ακρίβεια τον δημόσιο οίκτο σαν θερμοστάτη.
1. Προστατευμένη σχετικότητα: Σύνδεση σε ασφαλή απομάκρυνση
Λειτουργώντας ως καθρέφτης ενσυναίσθησης, η «προστατευμένη σχετικότητα» (ή «θωρακισμένη σχετικότητα» ) είναι ο δεσμός που σφυρηλατείται από την ομοιότητα του ατόμου και της μοίρας, αλλά διατηρείται σε μια ασφαλή, γυάλινη απόσταση. Είναι η ενσυναίσθηση πίσω από πανοπλία, άτρωτη: Σκεφτείτε να παρακολουθείτε ασθενείς να μάχονται με θανατηφόρους ιούς μέσα από άθραυστο γυαλί: αρκετά κοντά για να νιώσετε τον πόνο τους, αλλά προστατευμένοι από την αόρατη απειλή που κουβαλούν - μια ισορροπία σαν μαχαίρι σύνδεσης χωρίς έκθεση, συμπόνιας χωρίς μετάδοση. Η σύνδεση, σε αυτή τη μορφή, επιβιώνει, αποστειρωμένη από τον χωρισμό.
Η σχετικότητα, μια ήσυχη, αλλά ισχυρή δύναμη, είναι εύθραυστη, εξαρτώμενη επισφαλώς από τη σωστή δόση και την ευαίσθητη ισορροπία προσωπικής και περιστασιακής συγγένειας. Γέρνουμε την πλάστιγγα και ξυπνάμε ένα άλλο συναίσθημα. Για να ξεκλειδώσουμε τη μυστηριώδη αλχημεία του οίκτου, οι λειτουργίες της σε ό,τι ακολουθεί ανιχνεύονται σε τρία ταραγμένα θέατρα των πολέμων της πληροφορίας: Ουκρανία, Γάζα και Ρωσία . Η ταλαιπωρία εκεί μετατρέπεται σε πυρομαχικά μάχης: οπλίζονται, πυροδοτούνται ή παρακρατούνται με το σύνθημα να επηρεάσουν καρδιές.
Ομοιότητα
Το να νιώθεις οίκτο σημαίνει να βιώνεις τον εαυτό σου μέσα στον πόνο κάποιου άλλου, αλλά σε μια εγγύτητα που δεν γεφυρώνει ποτέ. Στην πράξη, η αίσθηση της μέτριας προσωπικής ομοιότητας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη διαχείριση των πληροφοριών.
Σημείο αναφοράς: Ο οίκτος του δυτικού κοινού για τους Ουκρανούς δεν προέκυψε αυθόρμητα και οργανικά σε ένα κενό: δημιουργήθηκε σχολαστικά από ηγέτες που ασχολήθηκαν με πολιτικές ενσυναίσθησης σε στοχευμένα αφηγηματικά σημεία ανάφλεξης – εικόνα προς εικόνα, λέξη προς λέξη (βλ. Σχήμα 1).
Από την έναρξη της Ειδικής Στρατιωτικής Επιχείρησης (SMO) της Ρωσίας, οι πολιτικοί επικοινωνιολόγοι εργάστηκαν γρήγορα για να παρουσιάσουν τους Ουκρανούς ως αντανακλάσεις του παραδοσιακού δυτικού κοινού: λευκού, ευρωπαϊκού, αστικού και συχνά χριστιανικού.
Οι Ουκρανοί απεικονίζονταν να φορούν τις ίδιες μάρκες, να χρησιμοποιούν τις ίδιες συσκευές και να μιλούν με όρους δημοκρατίας και ελευθερίας όπως ακριβώς οι Δυτικοί συνομήλικοί τους. Πλάνα ειδήσεων έδειχναν οικογένειες της μεσαίας τάξης με τζιν και αθλητικά παπούτσια να εγκαταλείπουν τα προάστια που έχουν πληγεί από τον πόλεμο, φοιτητές με τάμπλετ στριμωγμένους σε καταφύγια του μετρό - παιδιά κρατούσαν σφιχτά smartphones, όχι πέτρες.
Όταν ένας ανυπόμονος Ουκρανός πρόσφυγας εμφανίστηκε στην οθόνη φορώντας ένα μπουφάν North Face και κρατώντας ένα κατοικίδιο, η ομοιότητα με τα χαρακτηριστικά και τις προτιμήσεις του κοινού ήταν εκπληκτική. Η εικόνα ενός αγοριού που έπαιζε πιάνο σε ένα υπόγειο του Κιέβου ή μιας γιαγιάς που κυματίζει μια ουκρανική σημαία έξω από το βομβαρδισμένο σπίτι της ενεργοποίησε μια ενστικτώδη συγγένεια. Η πολιτική ρητορική τόνισε τις κοινές αξίες, παρουσιάζοντας την Ουκρανία ως το ηθικό δίδυμο της Δύσης - μοντέρνο, φιλόδοξο και ευθυγραμμισμένο με τους φιλελεύθερους δημοκρατικούς κανόνες.
Όλα αυτά δεν ήταν απλώς τυχαία αφήγηση και πρόχειρα σλόγκαν - ήταν στρατηγικά μηνύματα και υπολογισμένη προετοιμασία, με στόχο την πρόκληση οικειότητας. Μέσα από επιμελημένες εικόνες, ομιλίες και τίτλους - που επαναλαμβάνονταν σε μια πληθώρα επιδραστικών πλατφορμών - οι πολεμιστές της πληροφορίας στις δυτικές κυβερνήσεις και τα μέσα ενημέρωσης δημιούργησαν ισχυρές συναισθηματικές γέφυρες, καθιστώντας συναισθηματικά και ηθικά διαισθητικό για το δυτικό κοινό να ταυτιστεί με τα ουκρανικά θύματα.
Οι δυτικοί ειδικοί σε θέματα περιέργειας παρουσιάζουν τους Ουκρανούς ως «άνθρωπους σαν εμάς» , πυροδοτώντας το σπλαχνικό φαινόμενο «Θα μπορούσε να είμαι εγώ» , το οποίο ρυθμίζεται με ασφάλεια από την απόσταση. Η κοινή ταυτότητα και η ηθική δεν προσκαλούσαν απλώς τον οίκτο, αλλά τον διασφάλιζαν - και μαζί του, διαρκή δημόσια υποστήριξη. Ο Thomas Merton είχε δίκιο: «Η συμπόνια είναι η έντονη επίγνωση της αλληλεξάρτησης όλων των πραγμάτων».
Η Γάζα αφηγείται μια διαφορετική ιστορία. Σε αυτήν την περίπτωση, οι δυτικοί αρχιτέκτονες αφήγησης σβήνουν την προσωπική ομοιότητα, εμποδίζοντας τον οίκτο που προκαλεί η ομοιότητα. Οι Παλαιστίνιοι παρουσιάζονται όχι ως άνθρωποι, αλλά ως απειλές. Με τους δημοσιογράφους να αποκλείονται και τις ιστορίες να φιλτράρονται μέσω στρατιωτικών ενημερώσεων, οι κάτοικοι της Γάζας παρέμειναν εκτός του συναισθηματικού κύκλου.
Η απανθρωποποίηση δεν είναι παρενέργεια, είναι ο ίδιος ο φακός που κάνει τα βάσανα των Παλαιστινίων, αν τα δείξει, υποφερτά. Ο Ισραηλινός υπουργός Άμυνας Yoav Gallant χαρακτήρισε τους Παλαιστίνιους στη Γάζα «ανθρώπινα ζώα», ενώ παράλληλα επέβαλε πλήρη πολιορκία - κόβοντας το νερό, τα τρόφιμα, τα φάρμακα, το ηλεκτρικό ρεύμα και τα καύσιμα. Οι επικριτές καταδικάζουν τέτοιες χαρακτηρισμούς ως γενοκτονική ρητορική.
Στη Γάζα, ο κόσμος βλέπει σκόνη και μαχητές, όχι μητέρες και παιδιά. Επιλεκτικές εικόνες και ηχώ - πέπλα, ερείπια, συνθήματα - κωδικοποιούν τους Παλαιστίνιους ως τον «άλλο» στο νοητικό τοπίο των Δυτικών. Τα πρόσωπα διαλύονται σε καπνό και ερείπια. Τα ονόματα εξαφανίζονται σε ψυχρές στατιστικές που χαρακτηρίζονται ως «παράπλευρες απώλειες». Ένα πεινασμένο παιδί στη Ράφα δεν θεωρείται ως καθρέφτης ενός δυτικού παιδιού που πηγαίνει σχολείο, αλλά ως μια μακρινή τραγωδία με ασφάλεια απομονωμένη από την κοινή ανθρωπιά.
Με την πρόσβαση στα μέσα ενημέρωσης να ελέγχεται αυστηρά, λίγες οικείες εικόνες των κατοίκων της Γάζας φτάνουν στο δυτικό κοινό - και όταν το κάνουν, συχνά πλαισιώνονται από τη σύνδεση με τη Χαμάς και τη βία.
Με τις ισραηλινές αφηγήσεις να κυριαρχούν στα διεθνή πρωτοσέλιδα, οι κάτοικοι της Γάζας δεν εμφανίζονται ως άτομα με τα οποία μπορούν να ταυτιστούν, αλλά ως δευτερεύοντες παράγοντες που έχουν παγιδευτεί σε μια επαναλαμβανόμενη σύγκρουση. Δεν αναγνωρίζονται ως άνθρωποι σαν «εμείς» , αλλά ως προβλήματα. Η απάθεια που προκύπτει δεν είναι τυχαία - είναι καλλιεργημένη αποστασιοποίηση - χωρίς ομοιότητα, η ενσυναίσθηση πεθαίνει.
Σε έντονη αντίθεση, οι Ισραηλινοί όμηροι παρουσιάζονται με επώδυνο και έντονο τρόπο ως άνθρωποι. Στρατιώτες ή όχι, απεικονίζονται ως οικείοι – Δυτικοί στο όνομα και τον τρόπο τους. Οι ιστορίες τους ξεδιπλώνονται μέσα από οικογενειακές φωτογραφίες, εγκάρδιες συνεντεύξεις και αγρυπνίες υπό το φως των κεριών. Οι Δυτικοί ηγέτες μιλούν με τα ονόματά τους, δίνοντας στα βάσανά τους ένα πρόσωπο και μια φωνή. Οι οικογένειές τους λαμβάνουν προβολή και χρόνο ομιλίας. Οι οικογένειες της Γάζας περιορίζονται σε στατιστικά στοιχεία. Είναι εύκολο να φανταστούμε τους Ισραηλινούς ως αντανακλάσεις του εαυτού μας. Αυτό είναι το θέμα.
Όπως και η Γάζα, η Ρωσία εξετάζεται μέσα από ένα πρίσμα διαφορετικότητας – η απεικόνισή της διαμορφώνεται σε αντίθεση με μια ιδεαλιστική Ουκρανία, την πεμπτουσία της Αντι-Ρωσίας, με την καθεμία να οξύνει το περίγραμμα της άλλης. Βασιζόμενες σε δεκαετίες πολιτισμικής αποστασιοποίησης που παρουσίαζαν τους Ρώσους ως εγγενώς αλλοδαπούς – μια σκόπιμη, γκροτέσκα εκστρατεία διάχυτης μακροπρόθεσμης διάβρωσης της εικόνας – οι Δυτικοί πολιτικοί μηχανικοί, μετά την SMO, έχουν μεταμορφώσει σχολαστικά τους Ρώσους στον απόλυτο «άλλο» : ψυχρούς, συνένοχους και καταραμένους. Μέσα από επαναλαμβανόμενα επιμελημένα πλάνα μέσων με αυστηρά πρόσωπα, στρατιωτικοποιημένη εικόνα και συμβολισμό του Κρεμλίνου, οι Ρώσοι μεταμορφώνονται σε σκιές ενός αυταρχικού καθεστώτος, όχι σε αναγνωρίσιμα άτομα.
Αυτή η υπολογισμένη «αλλοτρίωση» αφαιρεί χαρακτηριστικά που μπορούν να ταυτιστούν - καθημερινές χαρές, παγκόσμιους φόβους - καθιστώντας δύσκολο για το δυτικό κοινό να δει τους Ρώσους ως ανθρώπους σαν τους εαυτούς τους. Ένας τραυματισμένος πολίτης σε μια συνοριακή πόλη που χτυπήθηκε από drone ή η θλιμμένη μητέρα ενός στρατιώτη βαθιά στην καρδιά της Ρωσίας - αν παρουσιαστεί καθόλου - σπάνια προκαλεί συμπόνια στο εξωτερικό, όχι λόγω έλλειψης πόνου, αλλά επειδή το δυτικό κοινό δεν βλέπει καμία αντανάκλαση του εαυτού του. Απογυμνωμένοι από την καθημερινή ανθρωπιά και καλυμμένοι με καχυποψία - θεωρούμενοι αναλώσιμοι και πέρα από κάθε λύτρωση - οι Ρώσοι αισθάνονται ξένοι, με την διαστρεβλωμένη απεικόνισή τους να νεκρώνει το ένστικτο της ενσυναίσθησης. Σε αυτό το σχολαστικά σχεδιασμένο χάσμα, χάνουν τη θέση τους ανάμεσα σε «ανθρώπους σαν εμάς» και μαζί με αυτό, τη συμπόνια του κόσμου.
Εγγύτητα
Εκτός από την προσωπική ομοιότητα που περιβάλλεται από γυαλί, η αλχημεία του οίκτου απαιτεί ένα άλλο συστατικό προστατευμένης σχετικότητας: μέτρια περιστασιακή εγγύτητα - παράλληλες μοίρες, ευθυγραμμισμένες αλλά ποτέ αγγιζόμενες. Κρίσιμο είναι ότι το βάσανο πρέπει να γίνεται αισθητό χωρικά, χρονικά και πολιτισμικά αρκετά κοντά ώστε να αγγιχτεί - επείγον και άμεσο - αλλά αρκετά μακρινό ώστε να μην προκαλεί ανησυχία.
Η δοκιμασία των Ουκρανών καταλαμβάνει εκείνο το συναισθηματικό γλυκό σημείο όπου ευδοκιμεί η οίκτος: αρκετά κοντά γεωγραφικά, χρονικά και έθιμα για να νιώθει κανείς άνθρωπος, αλλά και αρκετά μακριά για να γλιτώσει την ταλαιπωρία. Οι κατεστραμμένες πολυκατοικίες του Κιέβου και οι σταθμοί του μετρό που έχουν μετατραπεί σε καταφύγια βομβαρδισμών αντηχούν το Λονδίνο ή το Βερολίνο, οικεία αλλά με ασφάλεια απομακρυσμένα. Αυτή η μετριοπαθής, μέτρια εγγύτητα πυροδοτεί ένα αντανακλαστικό ενσυναίσθησης: αρκετά κοντά για να σχετιστείς, αρκετά μακριά για να παρακολουθήσεις χωρίς φόβο - άλλωστε, λίγοι στη Δύση περιμένουν μια επικείμενη ρωσική επίθεση σε έδαφος του ΝΑΤΟ. Είναι ένα κλασικό παράδειγμα του τροποποιημένου φαινομένου «θα μπορούσα να είμαι εγώ, αλλά πιθανότατα δεν θα το κάνω» , ενισχυμένο από πολιτικούς συγγραφείς λόγων, στρατηγικούς αναλυτές μέσων ενημέρωσης και συντακτικές επιτροπές σε όλη τη συλλογική Δύση - παράλληλες μοίρες, τέλεια ευθυγραμμισμένες, χωρισμένες από ένα μετριοπαθές, αλεξίσφαιρο τζάμι.
Η εγγύτητα αποκαλύπτει την ευθραυστότητα του οίκτου. Σε περίπτωση που τα πολιτικά μηνύματα αναδιατυπώσουν τον πόλεμο της Ουκρανίας ως προοίμιο μιας πιθανής ρωσικής επίθεσης στο ΝΑΤΟ, η συλλογική συμπόνια μπορεί να υποχωρήσει στον προσωπικό φόβο και η αλτρουιστική υποστήριξη κινδυνεύει να καταρρεύσει σε ιδιοτέλεια.
Σε αντίθεση με την Ουκρανία, ο πόνος στη Γάζα παραμένει στην άκρη της δυτικής συναισθηματικής εμβέλειας – καθίσταται άσχετος, ξεδιπλώνεται σιωπηλά. Οι πολιτικές αφηγήσεις έχουν συνδέσει εδώ και καιρό τους Παλαιστίνιους με την απόσταση, τον κίνδυνο και την ηθική ασάφεια αντί για την κοινή ανθρώπινη φύση. Οι άνθρωποι εκεί υποφέρουν πίσω από χοντρούς τοίχους – σωματικούς, πολιτικούς, συναισθηματικούς – που έχουν χτιστεί και ενισχυθεί από ένα σύστημα που έχει σχεδιαστεί για να εμποδίζει τον πόνο τους να αισθάνεται σαν δικός τους. Χωρίς αντιληπτό κοινό έδαφος, η συναισθηματική ταύτιση παραπαίει, καθιστώντας αδύνατη την εσωτερικοποίηση του πόνου τους. Με αυτόν τον τρόπο, τα πολιτικά και τα μιντιακά συστήματα κατασκευάζουν μια απόσταση που αμβλύνει τη συμπόνια – όχι αρνούμενοι τον πόνο, αλλά κάνοντάς τον να φαίνεται ξένο.
Αν και η καταστροφή είναι τεράστια - πολιορκημένες ή ισοπεδωμένες γειτονιές, εκτοπισμένες κοινότητες, δολοφονημένα παιδιά που θρηνούν οι γονείς τους - η απόσταση δεν είναι μόνο γεωγραφική αλλά και βιωματική. Η Γάζα συχνά απεικονίζεται μέσα από κοκκώδεις εικόνες ή αφηρημένους αριθμούς θυμάτων. Η πείνα απομονώνεται ως «υποσιτισμός». Οι περιορισμοί του Ισραήλ στα ξένα μέσα ενημέρωσης πνίγουν περαιτέρω την συναισθηματικά συντονισμένη κάλυψη, συμπεριλαμβανομένων των αυστηρών αναφορών για Ισραηλινούς στρατιώτες, σχεδόν καθημερινά, που σκοτώνουν αρκετές δεκάδες Παλαιστίνιους που περιμένουν στην ουρά για ψωμί. Οι περιορισμοί αποσιωπούν την αμεσότητα της αμείλικτης βίας του Ισραήλ και καταστέλλουν στιγμές κοινής ευαλωτότητας.
Αυτή η επιμελημένη απόσταση στερεί από τους θεατές την αίσθηση ότι οι κάτοικοι της Γάζας μοιράζονται αναγνωρίσιμους αγώνες. Τα βάσανά τους γίνονται απόμακρος θόρυβος. Προσθέστε σε αυτό την πολιτική, εθνοτική, θρησκευτική και πολιτισμική απόσταση: την αραβική γλώσσα, την ισλαμική πίστη, τους τίτλους που σχετίζονται με τη Χαμάς - στοιχεία που πολλοί δυτικοί θεατές βρίσκουν άγνωστα ή ανησυχητικά. Το αποτέλεσμα είναι η συναισθηματική αποστασιοποίηση. Τα βάσανα είναι πολύ απομακρυσμένα - οπτικά και ψυχολογικά - και ηθικά μπερδεμένα για να ριζώσει ο αληθινός οίκτος.
Τα βάσανα της Ρωσίας, με τη σειρά τους, δεν προσγειώνονται στην καρδιά αλλά στο στόχαστρο της πολιτικής αφήγησης. Μια επίλεκτη ομάδα πολεμιστών της πληροφορίας στη συλλογική Δύση την απομακρύνει από το κυρίαρχο ρεύμα σε σχέση με την ανθρώπινη καταστροφή στη Γάζα, όχι τονίζοντας τη γεωγραφική απόσταση, αλλά μέσω στρατηγικής -ηθικής και συναισθηματικής- αποστασιοποίησης, που έχει σχεδιαστεί για να δικαιολογήσει την αποδέσμευση.
Τα σαμποτάζ, οι επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη και οι κηδείες στρατευμένων στρατιωτών φιλτράρονται συστηματικά μέσα από το πρίσμα της υποψίας και της ενοχής. Οι ρωσικές πόλεις που επλήγησαν από βομβαρδισμούς φαίνονται αφηρημένες και οι ιστορίες θανάτων αμάχων τυλίγονται σε αφηγήσεις εθνικής συνενοχής. Τα βάσανα δεν μας φτάνουν ωμά, αλλά παραμορφωμένα: η εικόνα στερείται της ζωντανής, ανθρώπινης λεπτομέρειας που φέρνει τα βάσανα στη συναισθηματική τροχιά του θεατή, φτάνοντας φιλτραρισμένη, απολυμασμένη και ζυγισμένη έναντι της ενοχής.
Στο δυτικό βλέμμα, επομένως, ο πόνος των Ρώσων δεν φαίνεται κοντά. Καταγράφεται λιγότερο ως ανθρώπινη τραγωδία και περισσότερο ως γεωπολιτικές επιπτώσεις - δεδομένα προς ανάλυση, όχι θλίψη προς μοίρασμα. Με τον πόνο να προκαλεί συζήτηση, όχι την ενσυναίσθηση - τον πόνο να είναι υπολογισμένος, όχι αισθητός - η ρωσική εμπειρία παραμένει ξένη: μακρινή στη συμπάθεια, κρατούμενη έξω από τον κύκλο της ηθικής ανησυχίας για να αποφεύγεται ο οίκτος.
2. Η επιστήμη της διαχείρισης της ενσυναίσθησης: Βαθμονόμηση του οίκτου με ακρίβεια λέιζερ
Οι ειδικοί στον ψυχολογικό πόλεμο αντιμετωπίζουν τον οίκτο λιγότερο ως ένστικτο και περισσότερο ως σχέδιο – μια ελεγχόμενη αντίδραση, που αυξάνεται ή μειώνεται σε μια στιγμή, με απόλυτη ακρίβεια.
Η Γάζα δείχνει πόσο εύστοχα και με ακρίβεια, το ηθικό σοκ και η οργή μπορούν να ρυθμιστούν για να ενισχύσουν ή να μετριάσουν τον οίκτο. Πρώτον, η συλλογική Δύση άφησε τις ισραηλινές δυνάμεις - οπλισμένες από τα εργοστάσιά της, προστατευμένες από τους διπλωμάτες της - να ολοκληρώσουν τα κύρια στάδια του χάους στη σκιά της παγκόσμιας ενσυναίσθησης. Στη συνέχεια, ο οίκτος εντάθηκε απότομα, πιθανώς για να κατευνάσει τα ανήσυχα μουσουλμανικά εκλογικά σώματα και να ανακτήσει την ηθική εξουσία.
Αυτή η διστακτική, ίσως φευγαλέα συναισθηματική αναπροσαρμογή - την οποία οι επικριτές μπορεί να απορρίψουν ως οπορτουνιστική, βραχύβια συμβολική προσέγγιση αντί για μια επειγόντως απαραίτητη αλλαγή παραδείγματος - άνοιξε το δρόμο για την αποδοχή της παλαιστινιακής κρατικής υπόστασης από επιλεγμένα έθνη της G7. Ένα ισχυρό παράδειγμα των ανταλλαγών στην πρόκληση οίκτου: Η διαμόρφωση της ρητορικής εξασθένισε το αιώνιο θύμα του Ισραήλ, φέρνοντάς το πιο κοντά στην διπλωματική απομόνωση.
Μια ομάδα έμπειρων δυτικών spin doctors, όπως ήταν αναμενόμενο, χρησιμοποίησε για άλλη μια φορά το παντοδύναμο αντικείμενο του οίκτου: το παιδί που υποφέρει, που συνδέεται με μια γυναίκα - εκμεταλλευόμενοι αναίσχυντα αυτό που οι επικριτές λένε ότι θα έπρεπε να είχαν αποκαλύψει την πρώτη ημέρα της ισραηλινής επίθεσης στη Γάζα. Εκμεταλλευόμενοι την υποτιθέμενη εκστρατεία σκόπιμης μαζικής λιμοκτονίας του Ισραήλ, ένα αξιοσημείωτο παράδειγμα συμφραζομένης μόχλευσης, παρουσίασαν σκληρές εικόνες πριν και μετά: παιδιά υγιή, αλλά στη συνέχεια κατεστραμμένα από υποσιτισμό.
Πιστή στην παλιά της μορφή, μια εμβληματική εικόνα εμφανίστηκε, στοιχειώνοντας όπως το Κορίτσι με Ναπάλμ του Βιετνάμ και το πνιγμένο αγόρι πρόσφυγας από τη Συρία: το νήπιο Muhammad Zakariya Ayyoub al-Matouq, αδυνατισμένο, τυλιγμένο σε μια σακούλα σκουπιδιών, προστατευμένο στην αγκαλιά της μητέρας του.
Μεταφέροντας βαθύ πνευματικό βάρος και απήχηση στις χριστιανικές καρδιές, ειδικότερα, η εικόνα θυμίζει τις φτωχικές λωρίδες υφασμάτων που τύλιγαν τον Ιησού στη φάτνη (Λουκάς 2:7). Η εικόνα του σκελετωμένου αγοριού που μαραζώνει στην αγκαλιά της μητέρας του επικαλείται επίσης τη mater dolorosa στην Pietà (στα ιταλικά για «οίκτος» ή «συμπόνια») - τη Θλιμμένη Μητέρα που αγκαλιάζει τον σταυρωμένο γιο της, τον οποίο απαθανάτισε ο Μιχαήλ Άγγελος - μια εμβληματική ενσάρκωση του οίκτου χαραγμένη βαθιά στη συλλογική μνήμη (βλ. Σχήμα 2).
Ένα άλλο σοκ που προκαλεί οίκτο είναι η επανεξέταση της καυστικής ιστορίας ενός περιστατικού που συνέβη τον Ιανουάριο του 2025: ένας Ισραηλινός στρατιώτης αγαλλιάζει αφού πυροβόλησε τον άοπλο Παλαιστίνιο αγόρι Άχμεντ στο στήθος, τρυπώντας τον στην καρδιά, και απολαμβάνει τη θέα του παιδιού να αιμορραγεί αργά και επώδυνα μέχρι θανάτου μπροστά στα μάτια του - τα όνειρα του αγοριού σβήστηκαν μαζί με τη ζωή του.
Οι καυτοί τίτλοι όπως το καθυστερημένο «Η Γάζα λιμοκτονεί και η οργή εξαπλώνεται. Θα ακούσει ο Νετανιάχου;» (25 Ιουλίου 2025) του CNN ή οι αυστηρές, απροκάλυπτες ειδοποιήσεις που βασίζονται σε συνθήματα όπως «Περισσότερα παιδιά θα έχουν πεθάνει από την πείνα μέχρι να τελειώσετε αυτή τη στήλη» επιδεινώνουν το συναισθηματικό τσίμπημα.
Νωρίτερα, η απονομή του βραβείου World Press Photo of the Year 2025 στη συγκλονιστική φωτογραφία του εννιάχρονου ακρωτηριασμένου αγοριού Mahmoud Ajjour , ο οποίος ακρωτηριάστηκε σε ισραηλινή επιδρομή στη Γάζα το 2024, εξυπηρετούσε παρόμοιο σκοπό - το στιγμιαίο προσκήνιό της σύντομα επισκιάστηκε από εκκωφαντική σιωπή των ραδιοφωνικών σταθμών για τα βάσανα των κατοίκων της Γάζας.
Όλο αυτό το γραφικό, στοιχειωτικό περιεχόμενο άγγιξε μια ακατέργαστη, σπλαχνική χορδή παγκοσμίως, τραβώντας επιδέξια κάθε σπίθα οίκτου. Το πεινασμένο νήπιο Muhammad Zakariya, ειδικότερα, αντιπροσωπεύει ένα μοντέλο αιχμής από αυτή την άποψη: άδικη αγωνία, συγκλονιστικός υποσιτισμός, βαθιά ταλαιπωρία. Το μικρό αγόρι ενσαρκώνει επίσης τις δίδυμες όψεις της προστατευμένης σχετικότητας - τη συγγένεια που βασίζεται σε κοινά χαρακτηριστικά και παράλληλες μοίρες, που ρυθμίζονται από την απόσταση - δηλαδή: την προσωπική ομοιότητα και την περιστασιακή εγγύτητα. Αντικατοπτρίζει αμυδρά τα παιδιά του κοινού και άλλα αγαπημένα μικρά, αλλά ποτέ πλήρως, ενώ ο πόνος του είναι επείγων, αλλά με ασφάλεια σε απόσταση. Είναι συγγένεια σε σιλουέτα, ανέγγιχτη: αρκετά κοντά για να πονέσει, αρκετά μακριά για να αναπνεύσει.
3. Συμπέρασμα: Ο δρόμος προς την εγκάρδια ανθρωπιά
Ο Albert Camus παρατήρησε: «Η πραγματική γενναιοδωρία απέναντι στο μέλλον έγκειται στο να δίνουμε τα πάντα στο παρόν» . Το παράδοξό του μας διδάσκει ότι ένα δίκαιο μέλλον εξαρτάται από την προθυμία μας να ασχοληθούμε πλήρως με το παρόν - συμπεριλαμβανομένης της δυσφορίας της αντιμετώπισης του πραγματικού πόνου που κρύβεται από αποστειρωμένες, τρεφόμενες με κουτάλι αφηγήσεις που δημιουργούν διακριτικά προκαταλήψεις.
Ο αληθινός οίκτος εξαρτάται από πέντε ισορροπημένες, αλληλένδετες συνθήκες, που εξαρτώνται από το βέλτιστο μέτρο και τη σωστή απόσταση: η ταλαιπωρία είναι άδικη, η δεινή κατάσταση εκπληκτική, η βλάβη σοβαρή, το θύμα μοιάζει με τον παρατηρητή και η απειλή είναι αρκετά κοντά για να τον κινήσει, αλλά όχι για να τον απειλήσει - ζωές που αντικατοπτρίζονται, σφραγισμένες από την απόσταση.
Ωστόσο, οι ομάδες crack που ασχολούνται με την πολιτική αφήγηση επιλέγουν προσεκτικά τίνος ο πόνος ταιριάζει σε αυτά τα κριτήρια - και τίνος αποκλείεται. Αναδεικνύοντας τα βάσανα της Ουκρανίας, ενώ παράλληλα υποβαθμίζουν τα θύματα της Γάζας και της Ρωσίας σε αφηρημένες έννοιες, οι δυτικές αφηγήσεις συρρικνώνουν το ηθικό πλαίσιο των συγκρούσεων - αποκρύπτοντας το πλήρες ανθρώπινο κόστος και πνίγοντας την παγκόσμια ενσυναίσθηση.
Για να ανακτήσουμε την κοινή, εγκάρδια ανθρωπιά και να τιμήσουμε όλους όσους υποφέρουν και όχι μόνο λίγους εκλεκτούς, πρέπει να απορρίψουμε τα βολικά σενάρια και να αντιμετωπίσουμε την πλήρη, μπερδεμένη πραγματικότητα της τραγωδίας του πολέμου. Στην Ουκρανία, τη Γάζα και τη Ρωσία, μόνο αγκαλιάζοντας την πλήρη, σύνθετη ανθρώπινη φύση όλων των θυμάτων και την ανεπιτήδευτη δεινή τους κατάσταση - όσο άβολη και ανησυχητική κι αν είναι - μπορεί ο οίκτος μας να είναι αυθεντικός και η συμπόνια μας πραγματικά ελεύθερη. Μόνο τότε μπορεί ο οίκτος να αποφύγει τη χειραγώγηση και να γίνει η ριζοσπαστική γενναιοδωρία που οραματίστηκε ο Camus - ένα δώρο που δίνεται τώρα, για ένα πιο ειλικρινές, πιο ανθρώπινο μέλλον.
Ἡ Πελασγική
.jpeg)
